Krzysztof Kamil Baczyński

Krzysztof Kamil Baczyński, ps. Jan Bugaj^[1], Emil, Jan Krzyski, Krzysztof, Piotr Smugosz^[1], Krzysztof Zieliński, Krzyś (ur. 22 stycznia 1921^[1] w Warszawie^[1], zm. 4 sierpnia 1944^[1] tamże) – polski poeta^[2] czasu wojny, prozaik^[2] oraz autor sztuki teatralnej^[1]. Starszy strzelec podchorąży Armii Krajowej, podharcmistrz Szarych Szeregów, jeden z przedstawicieli pokolenia Kolumbów, w czasie okupacji niemieckiej związany z pismem „Płomienie” oraz miesięcznikiem „Droga”. Zginął w czasie powstania warszawskiego, śmiertelnie raniony w głowę przez strzelca wyborowego jako żołnierz batalionu „Parasol” Armii Krajowej.

Był synem Stanisława, działacza Polskiej Partii Socjalistycznej, żołnierza Legionów Polskich, oficera wywiadu tzw. dwójki WP, pisarza i krytyka literackiego^[1], oraz Stefanii z domu Zieleńczyk, nauczycielki, autorki książek dla dzieci i podręczników szkolnych^[1], katoliczki pochodzącej z zasymilowanej rodziny żydowskiej. Świadomość żydowskiego pochodzenia znalazła później, w czasie Zagłady, odbicie w twórczości poety^[3][4][5].

Urodził się i przez pierwsze lata życia mieszkał w kamienicy Wildera przy ul. Bagatela 10^[6.1]. Był jedynakiem, jego siostra zmarła w niemowlęctwie^[7]. Możliwe, że na cześć siostry Kamili otrzymał imię Kamil, lub na cześć Cypriana Kamila Norwida^[8].

W dzieciństwie chorował na astmę, często się zaziębiał^[9]. Od września 1927 do czerwca 1930 uczył się w ćwiczeniówce w Seminarium Nauczycielskim Katolickiego Związku Polek przy Krakowskim Przedmieściu 36 w Warszawie, prowadzonej przez matkę^[10]. Od września 1931 uczył się w gimnazjum w I Państwowym Gimnazjum i Liceum im. Stefana Batorego^[11], a następnie w 1933, po reformie jędrzejewiczowskiej został ponownie uczniem klasy pierwszej zreformowanego gimnazjum^[12]. W tej samej szkole, w 1937, rozpoczął naukę w dwuletnim liceum ogólnokształcącym, w klasie o profilu humanistycznym, które ukończył w 1939^[13][14]. Do równoległej klasy, o profilu matematyczno-fizycznym, chodzili jego koledzy: Tadeusz Zawadzki, Jan Bytnar i Maciej Aleksy Dawidowski, znani z książki Kamienie na szaniec^[15].

Baczyński nie przepadał za szkołą^[16] i nie był dobrym uczniem, miał kłopoty m.in. z matematyką^[17]. Wyróżniał się natomiast wiedzą na temat współczesnej mu literatury. Wiadomo, że fascynował się Ferdydurke autorstwa Gombrowicza i zimą 1938/1939^[18] napisał własny wariant (Opowiadanie bez tytułu) – [Gimnazjum imienia Boobalka...]. Znał też ponadprzeciętnie literaturę francuską, a w późniejszych latach pisał również wiersze po francusku. Wykazywał także zdolności plastyczne (myślał o zawodzie grafika), mimiczne oraz miał zacięcie satyryczne^[17]. Nie uprawiał natomiast sportu i nie nawiązywał łatwo przyjaźni^[17][19].

W latach 1934–1935 był harcerzem działającej przy szkole 23 Warszawskiej Drużyny Harcerskiej „Pomarańczarnia”^[20][a]. W czasie nauki w gimnazjum angażował się w działalność w Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej „Spartakus”^[1][22], półlegalnej organizacji uczniów szkół średnich pod patronatem PPS^[23]. Był wówczas wraz ze swoim przyjacielem Konstantym Jeleńskim sympatykiem trockizmu^[24]. Używał wtedy pseudonimu „Emil”^[23]. Od 1937 był członkiem Komitetu Wykonawczego „Spartakusa”^[23]. Był także współredaktorem pisma „Strzały” – wydawanego od lutego 1938 organu tej organizacji, na łamach którego zadebiutował jako poeta^[25]. Wakacje w 1937 i 1938 spędził na wyspie Šolta w pensjonacie leczniczym dla polskiej młodzieży, głównie ze schorzeniami astmatycznymi, prowadzonym przez Józefa Bartelmusa i jego żonę^[26]. Poznał wówczas swą pierwszą młodzieńczą miłość Annę Żelazny, po mężu Morawską (1937) oraz Zuzannę Progulską, po mężu Chuweń (1938), dla której pisał wiersze i z którą korespondował^[27]. W czerwcu 1939 otrzymał świadectwo dojrzałości^[1][6.2], a na przełomie czerwca i lipca spędzał wakacje w Bukowinie Tatrzańskiej^[18], z przyjacielem Ryszardem Bychowskim^[28][29]. 27 lipca 1939 umarł jego ojciec^[30].

Wybuch wojny uniemożliwił Baczyńskiemu podjęcie studiów w Akademii Sztuk Pięknych^[31]. Marzył o karierze grafika lub ilustratora^[31]. Przez krótki czas uczył się w Miejskiej Szkole Sztuk Zdobniczych i Malarstwa^[32]. Od 1936^[6.3] mieszkał razem z matką w wynajmowanym mieszkaniu w domu SMB Urzędników Ministerstwa Poczt i Telegrafów przy ul. Hołówki 3^[33] (pod numerem 52, a od 1942, po swoim ślubie, wraz z żoną pod numerem 83)^[34]. Po utworzeniu w 1940 getta w Warszawie pozostał z matką po aryjskiej stronie, ryzykując, w razie wykrycia żydowskiego pochodzenia, rozstrzelanie na miejscu. 3 czerwca 1942 wziął ślub z Barbarą Drapczyńską, koleżanką ze studiów w kościele Świętej Trójcy na Solcu^[1]. Oświadczył się jej po czterech dniach znajomości^[35]. Od jesieni 1942 do lata 1943 studiował polonistykę na tajnym Uniwersytecie Warszawskim^[1][2]. Zajmował się pracą dorywczą: szklił okna, malował szyldy, pracował u węglarza na Czerniakowie, przyjmował telefonicznie zlecenia w Zakładach Sanitarnych. Współpracował z lewicowymi czasopismami, takimi jak „Droga” i „Płomienie”, publikując także w „Miesięczniku Literackim”, „Demokracie”, „Dniu Warszawskim” oraz „Werblach Wolności”^[1].

Od lipca 1943 był sekcyjnym w II plutonie „Alek” 2. kompanii „Rudy” batalionu „Zośka” AK w stopniu starszego strzelca pod ps. „Krzysztof”, „Zieliński”^[23]. Porzucił studia polonistyczne, aby poświęcić się konspiracji i poezji. Twierdził, że jeśli będzie mu to dane, to do nauki powróci. W mieszkaniu miał skrytkę na broń, w której trzymał Thompsona, dwa Steny, MP 40, granaty, materiały minerskie, a także podręczniki, mapy i prasę konspiracyjną. Uczestniczył w akcji wykolejenia pociągu niemieckiego (jadącego z frontu wschodniego do Berlina) na odcinku Tłuszcz – Urle (kryptonim „TU”) 27 kwietnia 1944^[23]. Akcja ta spowodowała 26-godzinną przerwę w ruchu. Po ukończeniu turnusu Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty „Agricola” rozkazem jej komendanta, por. Eugeniusza Konopackiego „Gustawa”, z 25 maja 1944, otrzymał stopień starszego strzelca podchorążego rezerwy piechoty^[1][36]. Rozkazem dowódcy 2. kompanii batalionu „Zośka” pchor. Andrzeja Romockiego „Morro”, z 1 lipca 1944, został zwolniony z funkcji „z powodu małej przydatności w warunkach polowych” z jednoczesną prośbą o objęcie „nieoficjalnego stanowiska szefa prasowego kompanii”^[23]. Kilka dni później przeszedł do harcerskiego batalionu „Parasol” na stanowisko zastępcy dowódcy III plutonu 3. kompanii^[23]. W „Parasolu” przyjął pseudonim „Krzyś”.

Wybuch powstania warszawskiego zaskoczył Baczyńskiego w rejonie pl. Teatralnego – został tam wysłany po odbiór butów dla oddziału. Nie mogąc przedostać się na miejsce koncentracji macierzystej jednostki (Wola – Dom Starców przy Karolkowej), przyłączył się do oddziału złożonego z ochotników, którymi dowodził ppor. „Leszek” (Lesław Kossowski, dowódca reduty „Ratusz-Pałac Blanka” na odcinku kpt. „Gozdawy”). Poległ na posterunku czwartego dnia walk o pałac Blanka przy placu Teatralnym^[1][2] 4 sierpnia 1944 w godzinach popołudniowych (ok. 16), śmiertelnie raniony w głowę^[37] przez strzelca wyborowego ulokowanego prawdopodobnie w gmachu Teatru Wielkiego. Pierwotnie został pochowany na dziedzińcu ratusza^[38]. Po wojnie, 14 stycznia 1947^[39], ciało przeniesiono na cmentarz Wojskowy na Powązkach^[1] (kwatera batalionu „Zośka” A22–2–25)^[40]. W powstaniu warszawskim, 1 września 1944, zginęła także żona Baczyńskiego – Barbara Drapczyńska, wcześniej ranna w głowę^[38]. Umierając, trzymała w rękach tomik wierszy męża^[35]. Zginęła, będąc w ciąży^[41].

Baczyński zaczął pisać wcześnie, pierwszy zachowany wiersz Wypadek przy pracy pochodzi z 1936^[42]. Twórczość Baczyńskiego obejmowała szeroką tematykę – od impresjonistycznych obrazów polskiej przyrody, przez poetycki zachwyt nad światem, po wypełnione dramatyzmem i krwią obrazy wojny, które zaczęły dominować w jego poezji od 1941^[1]. Dojrzały okres jego twórczości rozpoczyna wiersz Jesień 41 r.^[43]. Baczyński tworzył wizje katastroficzne, pełne grozy i tragizmu, ukazując los pokolenia skazanego na zagładę^[1]. Poruszał kwestie wyboru między piórem a karabinem oraz podejmował refleksje historiozoficzne i moralne^[1]. Pisał również wiersze miłosne i erotyki, których muzą i adresatką była żona Barbara^[1].

W okresie okupacji niemieckiej wydał 4 tomiki poezji: Zamknięty echem (lato 1940), Dwie miłości (jesień 1940), Wiersze wybrane (maj 1942), Arkusz poetycki Nr 1 (1944) i składkę Śpiew z pożogi (1944) oraz wiele utworów w prasie konspiracyjnej^[23]. Jego wiersze pojawiły się także w antologiach poezji wydawanych konspiracyjnie: w Pieśni niepodległej (1942) i Słowie prawdziwym (1942)^[44]. Baczyński był uznany za jednego z najwybitniejszych poetów czasów okupacji^[23]. Jerzy Andrzejewski, jego przyjaciel, zadedykował mu tom opowiadań Noc^[23]. Na wieść o wstąpieniu Baczyńskiego do oddziału dywersyjnego Stanisław Pigoń powiedział Kazimierzowi Wyce: „Cóż, należymy do narodu, którego losem jest strzelać do wroga z brylantów”^[45], a Jerzy Zagórski wspomnienie o nim zatytułował Śmierć Słowackiego (1947)^[23]. Tadeusz Gajcy twórczość Baczyńskiego określił mianem „poezji dostojnej”^[46]. Od 1940 Krzysztof przyjaźnił się z poetą Jerzym Kamilem Weintraubem; dedykował mu wiersz Jesienny spacer poetów^[47]. Weintraub, podobnie jak Wyka, należał do osób, z którymi Krzysztof rozmawiał o poezji^[48].

Spuścizna Baczyńskiego składa się ze zbiorów rękopisów, nazwanych kodeksami^[49]. Rękopisy są przechowywane w Bibliotece Narodowej, są również dostępne w wersji cyfrowej w Bibliotece Polona.

Zachowało się ponad 500 wierszy, kilkanaście poematów i około 20 opowiadań. Najbardziej znane wiersze Baczyńskiego to: Elegia o... [chłopcu polskim], Mazowsze^[50], Historia, Spojrzenie, Pragnienia, Ten czas, Pokolenie, Biała magia, Gdy broń dymiącą z dłoni wyjmę..., Polacy^[51].

Zachowało się również kilkaset rysunków i grafik Baczyńskiego, jak na przykład ilustracje do poszczególnych wierszy, projekty okładek własnych tomików, kolekcja rysunków z psem Baczyńskiego, studium kocich łebków, rysunki o tematyce orientalnej, ekslibrisy. Są one również przechowywane Bibliotece Narodowej i dostępne w Bibliotece Polona.

Rękopisy, prace plastyczne oraz zbiór fotografii Krzysztofa Kamila Baczyńskiego i jego bliskich są również przechowywane w Muzeum Literatury w Warszawie^[52].

rękopisy:

• Przypowieść (1941)^[53]
• Śnieg (1941)^[54]
• 12: wiersze wybrane. 1940–42 (1942)^[55]
• Modlitwa (1942)^[56]
• Narzeczona (1942)^[57]
• Rzeka (1942)^[58]
• 3 modlitwy (1942)^[59]
• 3 psalmy (1942)^[60]
• 3 wiersze (1942)^[61]
• Ty jesteś moje imię (1942)^[60]
• Wiosna 1942: wiersze wybrane (1942)^[59]
• W żalu najczystszym (1942)^[58]
• 1943 (1943)^[62]
• Wybór (1943)^[63]
• Ty jesteś moje imię (1942)^[60]
• I część: krzyż człowieczy (1944)^[64]

maszynopisy:

• Łowy (1942)^[62]

drukowane:

• Zamknięty echem (1940)
• Dwie miłości (1940)
• Wiersze wybrane, ps. Jan Bugaj (1942)
• Arkusz poetycki Nr 1 (1944)
• Śpiew z pożogi, ps. Piotr Smugosz (1944)

rękopisy:

• Bunt (1939)
• Poemat o Chrystusie dziecięcym (1940)
• Serce jak obłok (1941)^[65]
• Wesele poety (1942))^[66]

drukowane:

• Olbrzym w lesie (1941)
• Szklany ptak (1941)
• Wybór (1944)

Opowiadania:

• Zdarzenie
• Żywot geniusza
• (Opowiadanie bez tytułu) – [Pakowaliśmy się szybko...]
• (Opowiadanie bez tytułu) – [Żyjemy...]
• Południe
• (Opowiadanie bez tytułu) – [Gimnazjum imienia Boobalka I...]
• Sprzęty
• * * * – [Wieczór wiosenny...]
• Zwierzęta pana Joachima
• Rocznica
• Człowiek, który chciał żyć drugi raz
• (Opowiadanie bez tytułu) – [Kiedy Jan wszedł do tego miasta...]
• Rzeczy ważne
• (Opowiadanie bez tytułu) – [Zapylona droga...]
• Przypowieść o dziecku
• Parasol
• Matka
• Powrót
• Wyjątek z noweli „Granice”
• (Opowiadanie bez tytułu) – [... nie mogąc osiąść...]
• (Opowiadanie bez tytułu) – [Pociąg stanął nagle...]

Powieść

• Cudowne przygody pana Pinzla rudego (powieść fantastyczna, 2017)^[67]

• [Utwór dramatyczny] (ok. 1942)

• [Listy do rodziców] (1937–1944)

• Wiesław Budzyński, Dom Baczyńskiego, Instytut Wydawniczy Pax, Warszawa 2000 ISBN 83-211-1317-6
• Wiesław Budzyński, Miłość i śmierć Krzysztofa Kamila, Wydawnictwo „Słowo”, Warszawa 1992 ISBN 83-900182-1-7
• Wiesław Budzyński, Śladami Baczyńskiego, Muzeum Historyczne m. st. Warszawy, Warszawa 2009 ISBN 978-83-88477-92-8
• Wiesław Budzyński, Taniec z Baczyńskim: historia miłości Barbary i Krzysztofa Baczyńskich, Wydawnictwo Prószyński i S-ka, Warszawa 2001 ISBN 83-7337-005-6
• Wiesław Budzyński, Testament Krzysztofa Kamila, Wydawnictwo Twój Styl, Warszawa 1998 ISBN 83-7163-112-X
• Wiesław Budzyński, Warszawa Baczyńskiego, Wydawnictwo „Noir sur Blanc”, Warszawa 2004 ISBN 83-7392-081-1
• Piotr Klimczak, Krzysztof Kamil Baczyński, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2022 ISBN 978-83-8229-481-1
• Hanna Kryńska, „Rzeczy niepokój”: o twórczości Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, Instytut Literatury, Kraków 2021 ISBN 978-83-66359-39-0
• Stanisław Stabro, Chwila bez imienia: o poezji Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, Kraków 2003 ISBN 83-242-0201-3
• Jerzy Święch, Wiersze Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, WSiP, Warszawa 1994 ISBN 83-02-04020-7
• Barbara Wachowicz, Krzysztof Kamil Baczyński: pomnik z płomienia, Oficyna Wydawnicza Rytm, Warszawa 2021 ISBN 978-83-7399-912-1
• Zbigniew Wasilewski, Legenda Baczyńskiego, Agencja „Sukurs”, Warszawa 1996 ISBN 83-904529-0-1
• Kazimierz Wyka, Krzysztof Baczyński: 1921–1944, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1961
• Stefan Zabierowski, Krzysztof Kamil Baczyński: biografia i legenda, Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wrocław 1990 ISBN 83-04-03644-4
• Agnieszka Zgrzywa, Poeta i baśń: rzecz o Krzysztofie Kamilu Baczyńskim, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2011 ISBN 978-83-7177-741-7
• Żołnierz, poeta, czasu kurz...: wspomnienia o Krzysztofie Kamilu Baczyńskim, pod red. Zbigniewa Wasilewskiego, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1967

• Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski – (2018, postanowieniem prezydenta RP Andrzeja Dudy, pośmiertnie za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, za osiągnięcia w działalności na rzecz rozwoju polskiej kultury)^[68]
• Krzyż Armii Krajowej (pośmiertnie)^[23]
• Medal za Warszawę 1939–1945 (1947, pośmiertnie)^[23]

• Krzysztof Kamil Baczyński został patronem wielu szkół, bibliotek, drużyn harcerskich i innych instytucji^[69].
• Imię Krzysztofa Kamila Baczyńskiego noszą ulice m.in. w: Białobrzegach, Białogardzie, Bydgoszczy^[70], Ciechanowie, Częstochowie, Duchnicach, Ełku, Gdańsku, Jaśle, Kamienne Górze^[71], Katowicach^[72], Kłobucku, Kędzierzynie-Koźlu, Konstantynowie Łódzkim, Krakowie (od 1970)^[73], Krośnie, Kwidzynie, Legionowie (od 1989)^[74], Legnicy^[75], Łodzi, Łomiankach, Markach, Nysie, Pilawie, Poznaniu, Puławach, Regułach, Rzeszowie, Sandomierzu, Sosnowcu, Szczecinie, Sztumie, Tczewie, Wałbrzychu^[76], Warszawie^[77], Wieliszewie, Wrocławiu^[78], Zgorzelcu^[79], Żarach^[80].
• Tablica pamiątkowa na budynku przy ul. Bagatela 10 w Warszawie, w którym urodził się Krzysztof Kamil Baczyński^[81.1].
• Tablica upamiętniająca śmierć poety została w 1968 wmurowana wewnątrz Pałacu Blanka, rok później na jego elewacji^[23].
• Tablica upamiętniająca Krzysztofa Kamila Baczyńskiego na piętrze II Liceum Ogólnokształcącego z Oddziałami Dwujęzycznymi im. Stefana Batorego w Warszawie, odsłonięta w 1973^[82].
• 1 października 1984 otwarto wystawę Krzysztof Kamil Baczyński w Muzeum Literatury w Warszawie^[83], która trwała do sierpnia 1985^[52].
• Od 1986 w holu Pałacu Blanka stoi popiersie Baczyńskiego autorstwa Ferdynanda Jarochy^[84].
• Tablica pamiątkowa zaprojektowana przez Tadeusza Łodzianę i Stanisława Słoninę, odsłonięta w 1989 na filarze bramy wjazdowej przy budynku przy ul. Hołówki 3 w Warszawie, w którym w latach 1936–1944 mieszkał Krzysztof Kamil Baczyński, i skąd wyszedł do powstania^[81.2].
• Od 1996 jest patronem XXVI Liceum Ogólnokształcącego im. Krzysztofa Kamila Baczyńskiego w Łodzi, którym został w wyniku wewnątrzszkolnego głosowania mającego miejsce po odebraniu patronatu nad szkołą komunistycznej działaczce Małgorzacie Fornalskiej^[85].
• W 75. rocznicę urodzin poety, 22 stycznia 1996, Poczta Polska wyemitowała znaczek pocztowy o nominale 35 gr. Znaczek wydrukowano w technice offsetowej na papierze kredowym. Nakład wyniósł 1000000 egzemplarzy w dwóch wersjach. Autorem projektu znaczka był grafik Maciej Buszewicz. Na znaczku przedstawiony został fragment wiersza Niebo złote Ci otworzę... wraz z fragmentami biało-czerwonych kokardek. Znaczek pozostawał w obiegu do 31 grudnia 2003^[86]. Z okazji 100. rocznicy urodzin Baczyńskiego 22 stycznia 2021 wyemitowano kolejny znaczek. Autorem projektu był Jarosław Ochendzan. Na znaczku znalazł się fragment rękopisu Wesela poety. Znaczek o nominale 4,10 zł wydrukowano w technice rotograwiury na papierze fluorescencyjnym. Wydano 5000000 sztuk. Z tej okazji poczta wydała również w limitowanej wersji kopertę FDC^[87][88].
• 4 sierpnia 1999 odsłonięto tablicę pamiątkową na głazie ustawionym w latach 90. na dziedzińcu Pałacu Jabłonowskich, gdzie znajdował się grób powstańczy Baczyńskiego^[89].
• 24 lipca 2009 Narodowy Bank Polski wyemitował monetę kolekcjonerską o nominale 10 zł upamiętniającą Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, wykonaną w srebrze z pierścieniem platerowanym złotem^[90].
• Od 2010 można zobaczyć portret Baczyńskiego, w formie muralu, w plenerowej Galerii Osobowości Kultury Warszawy XX wieku, znajdującej się na ścianach tunelu Trasy Łazienkowskiej przy Głównym Urzędzie Statystycznym^[91].
• Uchwałą Sejmu RP IX kadencji z 27 listopada 2020 zdecydowano o ustanowieniu roku 2021 Rokiem Krzysztofa Kamila Baczyńskiego^[92]. Patronom roku 2021 poświęcono wydanie specjalne Kroniki Sejmowej^[93].
• W 2021 rękopiśmienny wybór wierszy pt. W żalu najczystszym, wykonany własnoręcznie przez poetę jako prezent ślubny dla żony Barbary, został wpisany na Polską Listę Krajową Programu UNESCO Pamięć Świata^[94].
• 22 stycznia 2021 na ścianie budynku przy ulicy Solec 85 w Warszawie odsłonięto mural z okazji 100. rocznicy urodzin Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, zainspirowany fragmentem wiersza Spojrzenie^[95].
• Od 3 grudnia 2021 do 20 lutego 2022 w Bibliotece Publicznej m. st. Warszawy była prezentowana wystawa Wyje za mną ciemny, wielki czas. Krzysztof Kamil Baczyński (1921–1944)^[96][97].
• Od 2021 można obejrzeć internetową wystawę poświęconą Krzysztofowi Kamilowi Baczyńskiemu Na imię mi było Krzysztof… Baczyński w Muzeum Literatury, przygotowaną przez Muzeum Literatury w Warszawie^[98].

• 1965 – Ewa Demarczyk, Wiersze wojenne
• 1973 – Grupa Boom, Miłość – I nagroda na Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu w koncercie Mikrofon dla wszystkich
• 1977 – Sławomir Zygmunt, Elegia o... (chłopcu polskim), Kolęda, Piosenka śnieżna żołnierza
• 1990 – Jacek Kaczmarski, Kosmopolak – Barykada (Śmierć Baczyńskiego)
• 1991 – Grzegorz Turnau, Naprawdę nie dzieje się nic – słowa utworów: Hymn wieczorów miejskich, Znów wędrujemy, Z wiatrem
• 1994 – Ankh, wiersz Bez imienia
• 1999 – Naamah, Magia
• 1999 – Naamah, Przypowieść
• 2000 – Naamah, Kantylena
• 2005 – Lao Che, Powstanie Warszawskie – cytaty i parafrazy utworów: Warszawa, Elegia o.. (chłopcu polskim)
• 2007 – Zbigniew Hołdys, Pocałunek
• 2007 – Forteca, Elegia o... (chłopcu polskim)
• 2009 – Basia Raduszkiewicz, Ptaki powrotne (17 utworów)^[99]
• 2010 – Gammadion, Wróg u bram, Pocałunek
• 2011 – Ludola, Elegia o... (chłopcu polskim)^[100]
• 2012 – Tadek, Niewygodna prawda – Elegia o chłopcu polskim^[101]
• 2013 – Czesław Mozil & Mela Koteluk, utwór promujący film o K.K. Baczyńskim – Baczyński – Pieśń o szczęściu
• 2013 – Barbara Figurniak & Mateusz Jarosz, Promienie (9 utworów)^[102]
• 2014 – Barbara Figurniak & Mateusz Jarosz, Deszcze (13 utworów)^[102]
• 2014 – Sławomir Zygmunt, Elegia o chłopcu polskim^[103]
• 2015 – Maciej Dąbrowski, Aleksandra „Mishon” Kasprzyk, R.A.U, Elegia o...^[104]
• 2016 – Fabryka, „sierpień” – wiersze: Drzewa^[105], Źródło, Bez imienia^[106]
• 2019 – Barbara Figurniak, Mateusz Jarosz, Marcin Ogrodnik, Lipy szelest (17 utworów)^[107]
• 2019 – Grzegorz Wilk i Marcin Nierubiec, Nie zapomnisz skał – utwór powstał z okazji 75. rocznicy wybuchu powstania warszawskiego do poezji Krzysztofa Kamila Baczyńskiego^[108]
• 2020 – Mela Koteluk & Kwadrofonik, Astronomia poety. Baczyński (10 utworów)
• 2021 – Danuta Stenka i Piotr Fronczewski, Cienie nocne – piosenka powstała do słuchowiska Pora gniewu, radiowej adaptacji niedokończonego dramatu Krzysztofa Kamila Baczyńskiego^[109]
• 2021 – Grzegorz Wilk i Marcin Nierubiec, Baczyński (13 utworów)^[110]
• 2022 – Sanah i Ania Dąbrowska, Baczyński (Pisz do mnie listy)
• 2022 – Sanah, Bajka
• 2024 – HEY4NOW, Szlak trafił – Znów wędrujemy (Piosenka)
• 2024 – Pospieszalscy, Promienie (muzyka – Mateusz Pospieszalski)
• 2024 – Monika Koszewska, wiersz Poległym na pierwszej stronie książki Andrzej Kowerski. Szpieg bez cienia^[111]
• 2024 – Mardom, Spojrzenie^[112]
• 2025 – Sanah i Michał Bajor, Elegia o... (chłopcu polskim)^[113]

• Jeszcze słychać śpiew. I rżenie koni..., w reż. Mieczysława Waśkowskiego (1971), tytuł nawiązuje do ostatniego wersu wiersza Historia
• Dzień czwarty, w reż. Ludmiły Niedbalskiej, w którym poetę zagrał Krzysztof Pieczyński (1984)
• Łukasz Orbitowski, Widma, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2012 ISBN 978-83-08-04774-3
• Baczyński, w reż. Kordiana Piwowarskiego, z tytułową rolą Mateusza Kościukiewicza (2013)
• Katarzyna Zyskowska-Ignaciak, Ty jesteś moje imię, Wydawnictwo Filia, Poznań 2014 ISBN 978-83-7988-133-8
• Katarzyna Zyskowska-Ignaciak, Szklane ptaki: opowieść o miłościach Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, Znak Litera Nova, Kraków 2022 ISBN 978-83-240-8344-2

• Literatura polska – II wojna światowa
• Warszawa w literaturze
• katastrofizm
• Pokolenie Kolumbów

• Lesław Marian Bartelski: Polscy pisarze współcześni. Informator 1944-1974. Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1977.
• Andrzej Krzysztof Kunert: Słownik biograficzny konspiracji warszawskiej 1939–1945 T.1. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1987, s. 33–34. ISBN 83-211-0758-3.
• Jan Tomkowski: Słownik pisarzy polskich. Grupa Wydawnicza Bertelsmann Media, 2002.