Wystawa interaktywna
Wystawa interaktywna jest rodzajem ekspozycji muzealnej, w której zwiedzający nie ogranicza się do obserwowania prezentowanych treści, lecz poprzez własne działania wpływa na sposób ich prezentacji lub przebieg prezentowanego zjawiska. Interakcja z wystawą może angażować różne zmysły, a jej formą mogą być zarówno manipulowanie fizycznymi elementami eksponatu, jak i korzystanie z urządzeń elektronicznych[1][2][3].
Charakterystyka i formy interaktywności

Wystawa interaktywna jest formą ekspozycji, w której zwiedzający uczestniczy w prezentacji poprzez wykonywanie określonych działań. W odróżnieniu od tradycyjnej ekspozycji, której odbiór opiera się przede wszystkim na obserwacji i przyswajaniu informacji, wystawa interaktywna zakłada aktywność odbiorcy i możliwość wpływania na przebieg prezentowanego doświadczenia. Interakcja może polegać na manipulowaniu elementami eksponatu, wykonywaniu doświadczeń, wyborze określonych treści lub parametrów, a także na reagowaniu eksponatu na działania odwiedzającego.
Interaktywność może być realizowana za pomocą fizycznych modeli, mechanizmów i urządzeń, których działanie zależy od czynności wykonywanych przez zwiedzającego. Wystawy tego typu pozwalają m.in. samodzielnie przeprowadzać doświadczenia, zmieniać parametry układu, obserwować jego reakcje i porównywać uzyskane rezultaty. Szczególną rolę tego rodzaju rozwiązania odgrywają w muzeach i centrach nauki, gdzie aktywność zwiedzającego może stanowić element procesu poznawczego i edukacyjnego. Interaktywny eksponat nie musi zatem wykorzystywać technologii cyfrowej – interakcję mogą zapewniać również proste mechanizmy, modele i urządzenia mechaniczne.
Inną formą interaktywności jest interakcja narracyjna i decyzyjna, w której użytkownik wybiera treści, działania lub kolejne etapy prezentacji. Poszczególne stanowiska mogą być również połączone w grę interaktywną, w której działania wykonywane przez zwiedzającego tworzą ciąg zadań lub wpływają na dalszy przebieg zwiedzania. Tego rodzaju rozwiązania łączą interakcję z elementami zabawy, narracji i grywalizacji[4].
Technologie interaktywne
Interaktywność wystaw może być wspierana przez technologie cyfrowe i audiowizualne. Stosowane są m.in. ekrany dotykowe, kioski multimedialne, projektory, systemy reagujące na ruch i gesty oraz inne urządzenia pozwalające użytkownikowi wybierać i modyfikować prezentowane treści. Technologie te mogą służyć zarówno do przekazywania informacji, jak i do uruchamiania doświadczeń, wizualizacji lub innych form interakcji[1].
Jednym z najczęściej stosowanych rozwiązań są kioski multimedialne (infokioski), wyposażone w wyświetlacz oraz urządzenie umożliwiające komunikację z użytkownikiem, np. klawiaturę lub panel dotykowy zintegrowany z monitorem. Mogą one zawierać materiały tekstowe, fotografie, filmy, animacje, nagrania dźwiękowe i inne treści obsługiwane przez oprogramowanie.
Technologie cyfrowe mogą pełnić zarówno funkcję samodzielnego narzędzia interakcji, jak i uzupełnienia fizycznego eksponatu. Ekran może umożliwiać wybór dodatkowych informacji, zmianę parametrów doświadczenia lub sterowanie prezentacją, podczas gdy projektory i systemy reagujące na ruch pozwalają integrować działania zwiedzającego z obrazem, animacją lub innymi elementami środowiska wystawy. Przykładowo, w Centrum Nauki i Techniki EC1 w Łodzi do wyposażenia ekspozycji zaliczono m.in. monitory, rzutniki multimedialne, projektory holograficzne i ekrany mgielne, a kioski multimedialne zdefiniowano jako stanowiska wyposażone w wyświetlacz i narzędzie komunikacji z użytkownikiem, w tym panel dotykowy.
Wystawy interaktywne w muzeach i centrach nauki

Wystawy interaktywne są formą ekspozycji często stosowaną w centrach nauki, których ekspozycje opierają się na samodzielnym eksperymentowaniu i nauce przez zabawę. Zwiedzający nie jest traktowany wyłącznie jako odbiorca informacji, lecz jako aktywny uczestnik procesu poznawczego. Interaktywne eksponaty mogą umożliwiać zwiedzającemu wywoływanie zjawisk, zmianę ich parametrów, obserwowanie rezultatów i samodzielne formułowanie wniosków. Tak rozumiana interaktywność jest związana z koncepcją uczenia się przez doświadczenie: wiedza powstaje nie tylko w wyniku przekazania informacji, lecz także poprzez działanie, obserwację i interpretację[5].
Ten model zwiedzania stosowany jest m.in. w Centrum Nauki Kopernik w Warszawie. W Strefie Eksperymentowania znajduje się około 200 stacji doświadczalnych, pozwalających obserwować, testować i badać zjawiska przyrodnicze; w opisie metody edukacyjnej centrum eksponaty określane są jako „stacje doświadczalne”[6]. Badania prowadzone na przykładzie Centrum Nauki Kopernik wskazują ponadto, że interaktywne eksponaty mogą być traktowane jako narzędzia wspierające samodzielną, spontaniczną eksplorację i konstruowanie znaczeń przez zwiedzających.
Przykładem wykorzystania różnych modeli interaktywności w jednej instytucji jest EC1 Łódź – Miasto Kultury. W Centrum Nauki i Techniki EC1 interaktywność związana jest z eksperymentowaniem i bezpośrednim działaniem na eksponatach. Już na etapie tworzenia ekspozycji CNiT założono wykorzystanie pokazów i eksperymentów wkomponowanych w zachowaną infrastrukturę dawnej elektrowni, uzupełnionych o elementy interaktywne i multimedialne[7]. Projekt ekspozycji zakładał również wykorzystanie oryginalnych urządzeń i maszyn, których działanie miało być objaśniane za pomocą multimedialnych kiosków informacyjnych, a w części przypadków możliwe było ich bezpośrednie uruchamianie lub obsługiwanie przez zwiedzających.
Odmienny model zastosowano w Narodowym Centrum Kultury Filmowej, gdzie interaktywność została wykorzystana do budowania narracji i rozgrywki. Wystawa „Materia Kina” została zaprojektowana jako ekspozycja przedstawiająca kolejne etapy powstawania filmu, a jej cechą charakterystyczną miała być możliwość wyboru gry jako sposobu zwiedzania, łączącej kolejne stanowiska w jedną rozgrywkę. Kkilkanaście stanowisk zawierają interaktywne gry i zabawy o różnym stopniu aktywizacji widza; rozwiązanie to pozwala przejść przez kolejne fazy produkcji filmu poprzez wykonywanie zadań i podejmowanie decyzji[8]. W tym przypadku interaktywność nie ogranicza się więc do fizycznego eksperymentowania z pojedynczym eksponatem, lecz staje się elementem organizującym narrację całej ekspozycji.
Zobacz też
Przypisy
- ↑ a b Teresa Zachara, „Technologia cyfrowa w muzeach narracyjnych na przykładzie Muzeum Powstania Warszawskiego i Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN”, „Zagadnienia Informacji Naukowej – Studia Informacyjne” 2016, t. 54, nr 2 (108), podrozdz. 3.1 „Wystawa interaktywna”, s. 104, https://old.sbp.pl/repository/wydawnictwo/Czasopisma/ZIN/ZIN_2016_2.pdf [dostęp: 8.09.2026]
- ↑ Qi Wang, Yanhui Lei, Minds on for the wise: rethinking the contemporary interactive exhibition, „Museum Management and Curatorship”, 31 (4), 2016, s. 331–348, DOI: 10.1080/09647775.2016.1173575, ISSN 0964-7775 [dostęp 2026-09-08] (ang.).
- ↑ Cody Sandifer, Technological novelty and open‐endedness: Two characteristics of interactive exhibits that contribute to the holding of visitor attention in a science museum, „Journal of Research in Science Teaching”, 40 (2), 2003, s. 121–137, DOI: 10.1002/tea.10068, ISSN 0022-4308 [dostęp 2026-09-08] (ang.).
- ↑ Thomas Grace D, Christie Abel, Katie Salen Tekinbaş, Learning Curiosity through Play: Exploring the Role of Games and Interactive Design in Museums, ACM, 26 kwietnia 2025, s. 1–14, DOI: 10.1145/3706598.3713164, ISBN 979-8-4007-1394-1 (ang.).
- ↑ Marianne Lykke, Mette Skov, Christian Jantzen, High Pulse: Exploring the Exhibit Features of a Collaborative, Whole-Body Exhibition for Experiential Learning in Science Centers, „Frontiers in Education”, 6, 2021, DOI: 10.3389/feduc.2021.675007, ISSN 2504-284X [dostęp 2026-09-08].
- ↑ Strefa Eksperymentowania | Centrum Nauki Kopernik [online], www.kopernik.org.pl [dostęp 2026-09-08].
- ↑ EC1 Łódź – Miasto Kultury, Specyfikacja Istotnych Warunków Zamówienia [SIWZ], postępowanie dotyczące wykonania ekspozycji oraz dostawy wyposażenia Centrum Nauki i Techniki EC1, Łódź 2018, https://bip.ec1lodz.pl/files/docs/siwz8.pdf [dostęp: 8.09.2026]
- ↑ Zespół kuratorski Narodowego Centrum Kultury Filmowej pod kierunkiem dr. hab. Rafała Syski, Koncepcja programowa Narodowego Centrum Kultury Filmowej, Łódź 2017, rozdz. 1.2 „Ogólna koncepcja zagospodarowania przestrzeni i komunikacji wewnątrz budynków Narodowego Centrum Kultury Filmowej”, s. 13–14, https://bip.ec1lodz.pl/files/docs/zalacznik_2.1._koncepcja_programowa_nckf.pdf [dostęp: 8.09.2026]