Internetowa Encyklopedia „Wiki”

Tytus, Romek i A’Tomek


Tytus, Romek i A’Tomek
Ilustracja
Tytus (w środku), Romek (po lewej) i A’Tomek (po prawej) oraz ich twórca, Henryk Jerzy Chmielewski
Scenariusz

Henryk Jerzy Chmielewski

Rysunki

Henryk Jerzy Chmielewski

Kraj wydania

Polska

Język

polski

Data pierwszego wydania

1957

Wydawca

Wydawnictwo Harcerskie
Wydawnictwo Harcerskie Horyzonty
Młodzieżowa Agencja Wydawnicza
Prószyński i S-ka
Prószyński Media
Jaworski i S-ka
Egmont Polska

Tomów

40

Tytus, Romek i A’Tomek – seria komiksów autorstwa Henryka Jerzego Chmielewskiego, wydawana w latach 1957–2021. Początkowo publikowana była na łamach młodzieżowej gazety „Świat Młodych”, od 1966 także w wersji książkowej. Był to najdłużej ukazujący się polski komiks.

Pierwsze wydanie serii komiksowej ukazało się 22 października 1957, w numerze 85 (624) „Świata Młodych”, pod tytułem Romek i A’Tomek[1]. Występowało w nim dwu tytułowych bohaterów, jeszcze bez postaci Tytusa, który pojawił się dopiero w drugim wydaniu[1].

Treść

Dwaj harcerze, Romek i A’Tomek, starają się uczłowieczyć człekokształtną małpę – Tytusa de Zoo. Tytus posiada, wbrew pozorom, więcej cech ludzkich niż małpich. Kolejne księgi komiksu to podróże bohaterów w rozmaite dziedziny wiedzy, w wymyślnych pojazdach skonstruowanych przez prof. T.Alenta lub A’Tomka. Tytus, Romek i A’Tomek zawsze pakują się w jakieś kłopoty, ale udaje się im z nich wybrnąć[2][3].

Narracja w komiksach jest groteskowa i humorystyczna, istotne są jednak elementy dydaktyczne, tyczące się nauk przyrodniczych i historii[2][4].

Odbiór

Tytus, Romek i A’Tomek jest uważany za klasykę polskich serii komiksowych[5] i jeden z najpopularniejszych polskich komiksów[2]. Już w 1979 roku został zaliczony do „najwybitniejszych osiągnięć polskiego komiksu”[6].

Tytus w reklamie MediaMarkt

Rozwój serii

Krzysztof Grzegorzewski, analizując serię o Tytusie w kontekście wpływu cenzury i propagandy na twórczość Chmielewskiego, zwrócił uwagę na rozwój głównych bohaterów. Np. Romek i A'Tomek w pierwszych tomach są infantylni i „noszą wszelkie cechy modelowej młodzieży PRL”, z czasem dojrzewając, nabierają wyraźniejszych cech indywidualnych.

Podobnie elementy dydaktyzmu i propagandy, mocno obecne w pierwszych tomach (np. Księga IV zawiera „niemal jawną propagandę Ludowego Wojska Polskiego”, a Księga V – krytykę kapitalizmu i USA), zanikają w latach późniejszych, gdy w tomach (od ok. Księgi XIII) pojawia się nawet nieistotnie zawoalowana krytyka totalitarnego ustroju PRL[7].

Główni bohaterowie

Pierwotnie bohaterami serii komiksowej byli dwaj chłopcy – Romek i A’Tomek (w wydaniach albumowych zostali przedstawieni już jako harcerze; zmiana ta została wprowadzona w 1965 roku[8], w wyniku nacisków ze strony Wydawnictwa Harcerskiego[9]; w pierwszych historiach zebranych w Księdze Zero mają do harcerstwa stosunek raczej lekceważący[10]). Potem dołączył do nich szympans Tytus.

  • Tytus de Zoo – szympans, oblatywacz pojazdów, znaleziony w rakiecie (wersja ze „Świata Młodych”) lub narysowany przez Papcia Chmiela (wersja z Księgi I), wszędobylski, odważny, dobroduszny, pomysłowy, ale czasem złośliwy – główny bohater wszystkich komiksów. Początkowo w „Świecie Młodych” miał ogon, ale po pewnym czasie mu „zniknął”. W wydaniach albumowych został wciągnięty do harcerstwa przez chłopców.
  • Romek – wysoki, chudy, długowłosy, złośliwiec-buntownik, zarazem tchórzliwy. Wątpi w uczłowieczenie Tytusa.
  • A’Tomek – niski, gruby, inteligentny, zarozumiały, o zdolnościach przywódczych (w wydaniach albumowych został zastępowym). Jego hobby to układanie krótkich wierszyków. Głównodowodzący trójki.
  • Prof. T.Alent (czasem nazywany po prostu „Talent”) – ekscentryczny naukowiec-wynalazca, twórca i założyciel Instytutu Wszechzbytków, gdzie powstają fantastyczne pojazdy i inne wynalazki dla Tytusa, Romka i A’Tomka. Ma sporo myszek, na których testuje swoje eksperymenty. Często bawią się w jego włosach lub chodzą po nim.
  • Papcio Chmiel – rysunkowa wersja autora komiksu, artysta malarz, przypadkowy twórca Tytusa, wychowawca i autorytet moralny Tytusa, Romka i A’Tomka. Często ingeruje w przygody bohaterów.

Księgi

W serii ukazało się 31 albumów zwanych „księgami” oraz 8 ksiąg zbiorczych pt. „Złota księga przygód”, a także albumy zawierające przedruki ze „Świata Młodych” i innych gazet, „Księga TVP” oraz wydania kolekcjonerskie:

  • Księga I – Tytus zostaje harcerzem (narodziny i uczłowieczanie Tytusa przez wstąpienie do harcerstwa);
  • Księga II – Tytus zdobywa rozaliowe prawo jazdy (bohaterowie zdobywają rozaliowe prawka jazdy, poznając przepisy ruchu drogowego);
  • Księga III – Tytus kosmonautą (bohaterowie uprowadzają rakietę/prom i podróżują w kosmosie, poznając obce formy życia);
  • Księga IV – Tytus żołnierzem (bohaterowie bawią się w wojsko, w nagrodę w konkursie rysunkowym odbywają prawdziwe ćwiczenia wojskowe);
  • Księga V – Podróż do ćwierć koła świata (bohaterowie wyruszają w podróż do ćwierć koła świata, poznając takie miejsca jak Szwecja, Anglia, Arktyka, Kuba, Afryka);
  • Księga VI – Tytus olimpijczykiem (Romek i A’Tomek postanawiają wystawić Tytusa do zawodów olimpijskich, w tym celu trenują go w różnych dziedzinach sportu);
  • Księga VII – Tytus poprawia dwóję z geografii Polski (koniec roku szkolnego, a Tytus ma mieć poprawkę z geografii Polski, Romek i A’Tomek pokazują mu więc nasz kraj);
  • Księga VIII – Tytus zdobywa sprawność astronoma (Akcja Frombork, bohaterowie pomagają oczyścić jedno z miast Kopernika, magiczny aparacik przenosi ich w przeszłość, by mogli sami spotkać wielkiego astronoma);
  • Księga IX – Tytus na dzikim Zachodzie (Tytus wskakuje do westernu w kinie i zostaje kowbojem, Romek i A’Tomek śpieszą mu na ratunek);
  • Księga X – Ochrona przyrody (bohaterowie testują nowy pojazd, który awaryjnie ląduje na bezludnej wyspie, z braku paliwa chłopcy przechodzą wszystkie epoki rozwoju ludzkości, by je wyprodukować, zanieczyszcza to środowisko wyspy);
  • Księga XI – Ochrona zabytków (ratując ruinę zabytkowego zamku przed rozbiórką bohaterowie spotykają duszka, który przenosi ich w czasy dawnej Polski, by mogli wykraść plany budowy tego zamku, uczestnicząc w zamachu Chytrozłotków na księcia Jedzosława);
  • Księga XII – Operacja Bieszczady ’40 (bohaterowie w ramach harcerskiej akcji Bieszczady 40 wyjeżdżają w góry, by zbudować tam stanicę);
  • Księga XIII – Wyprawa na wyspy Nonsensu (prof. T.Alent nakłania chłopców do zbadania nieznanych Wysp Nonsensu, zamieszkanych przez dziwne ludy);
  • Księga XIV – Nowe metody nauczania (Romek i A’Tomek organizują szkołę dla Tytusa i próbują go uczyć zwyczajnych szkolnych przedmiotów, pomocą staje się ucząca maszyna profesora T.Alenta);
  • Księga XV – Tytus geologiem (prof. T.Alent ma dla chłopców zadanie do wykonania – zbadanie co jest pod ziemią);
  • Księga XVI – Tytus dziennikarzem (Tytus niechcący dostaje posadę redaktora naczelnego i zaczyna wraz z Romkiem i A'Tomkiem zbierać materiały na artykuły);
  • Księga XVII – Uczłowieczanie Tytusa przez umuzykalnienie (Romek i A’Tomek podejmują się umuzykalnić Tytusa, by go uczłowieczyć, w końcu Tytus zostaje porwany przez UFO, teraz on umuzykalnia kosmitów);
  • Księga XVIII – Uczłowieczanie Tytusa przez uplastycznienie (tym razem Tytus odkrywa możliwość wskakiwania do obrazów i zostaje porwany);
Henryk Jerzy Chmielewski
  • Księga XIX – Uteatralnienie Tytusa (Romek i A’Tomek zabierają mocą wyobraźni Tytusa w różne epoki, gdzie stają się aktorami);
  • Księga XX – Druga wyprawa na wyspy Nonsensu (nowym pojazdem bohaterowie ruszają na odkrycie nieodkrytych jeszcze ostatnich Wysp Nonsensu);
  • Księga XXI – Wyprawa do krainy mrówek (chory Tytus nacierany jest spirytusem na mrówkach i w czasie snu zwiedza z Romkiem i A'Tomkiem mrowisko);
  • Księga XXII – Tytus gangsterem (łobuz Tytus zostaje eksperymentalnie pogromcą gangsterów);
  • Księga XXIII – Tytus w walce z narkotykami (Tytus poznaje manowce brania bzikotyków, razem z Romkiem i A'Tomkiem trafiają do ich fabryki);
  • Księga XXIV – Tytus w NATO (zanim Polska weszła do NATO bohaterowie postanowili przejść nowe przygotowanie do służby wojskowej);
  • Księga XXV – Tytus się żeni (pojawia się Szympansia, w której Tytus się zakochuje; w życie bohaterów wkroczyła kobieta);
  • Księga XXVI – Podróż poślubna Tytusa (Tytus marzy o podróży poślubnej z Szympansią, trafiają na wykopaliska do wsi Szwajcaria);
  • Księga XXVII – Tytus graficiarzem (bohaterowie mają różne sny, Tytus np. śni, że jest wytwórcą kodów kreskowych);
  • Księga XXVIII – Tytus internautą (Tytus zostaje przeskanowany do internetu);
  • Księga XXIX – Tytus piernikarzem (Tytus, Romek i A’Tomek zostają przeniesieni do średniowiecznego Torunia; A’Tomek jest właścicielem Pierpolu, Romek czeladnikiem, a Tytus uczniem);
  • Księga XXX – Wyprawa po owoce chichotu (Tematem przewodnim Księgi XXX jest walka z otyłością profesora T.Alenta, w której główne role grają oczywiście Tytus, Romek i A’Tomek. Akcja jest jak zwykle naszpikowana przygodami i zabawnymi incydentami. Profesor T.Alent pragnie być szczupłym i zdrowym, w odpowiedzi na co cała trójka przystępuje do wytężonej pracy);
  • Księga XXXI – Tytus kibicem (Tytus próbuje wyleczyć się z nerwicy z pomocą różnych zwierząt);
  • „Księga TVP” – wydana w 2000 roku.
  • „Księga Zero” – zawiera krótkie historyjki, publikowane dawniej w „Świecie Młodych”. Wydana w 2002 roku.
  • „Księga 80-lecia” – przedruki ze „Świata Młodych”. Wydana z okazji 80. urodzin Papcia Chmiela w 2003 roku.
  • „Tytus, Romek i A’Tomek jako warszawscy powstańcy 1944 (z wyobraźni Papcia Chmiela narysowani)” – wydany w 2009 roku – album zawiera 36 plansz.
  • „Tytus, Romek i A’Tomek w Bitwie Warszawskiej 1920 roku (z wyobraźni Papcia Chmiela narysowani)” – wydany w 2010 roku – album zawiera 36 plansz.
  • „Tytus, Romek i A’Tomek w bitwie grunwaldzkiej 1410 roku (z wyobraźni Papcia Chmiela narysowani)” – premiera: 12 maja 2011 – album zawiera 38 plansz.
  • „Tytus, Romek i A’Tomek w odsieczy wiedeńskiej 1683 roku (z wyobraźni Papcia Chmiela narysowani)” – premiera: 13 maja 2012 – album zawiera ponad 36 plansz.
  • „Tytus, Romek i A’Tomek w wojnie o niepodległość Ameryki (z wyobraźni Papcia Chmiela narysowani)” – premiera: 9 maja 2013 – album zawiera 39 plansz.
  • „Tytus, Romek i A’Tomek jako rycerze Bolesława Krzywoustego (z wyobraźni Papcia Chmiela narysowani)” – premiera: maj 2014.
  • „Tytus, Romek i A'Tomek poznają historię hymnu Polski (z wyobraźni Papcia Chmiela narysowani)” – premiera: październik 2016.
  • „Tytus, Romek i A'Tomek obchodzą 100-lecie odzyskania niepodległości Polski (z wyobraźni Papcia Chmiela narysowani)” – premiera: 25 września 2018.
  • „Tytus, Romek i A'Tomek na Jedwabnym Szlaku (z wyobraźni Papcia Chmiela narysowani)” – premiera: wrzesień 2019.
  • „Tytus, Romek i A'Tomek pomagają księciu Mieszkowi ochrzcić Polskę (z wyobraźni Papcia Chmiela narysowani)” – premiera: 28 stycznia 2021.

Zestawienie ksiąg i nazw pojazdów

Jeśli nie podano inaczej, twórcą pojazdów był prof. T. Alent.

Księga Rok pierwszego
wydania
Potoczna nazwa księgi Pojazdy
I 1966 Tytus zostaje harcerzem –
II 1967 Tytus zdobywa rozaliowe prawo jazdy Rozalia (w pierwszym wydaniu zbudowana przez A'Tomka, w późniejszym – przez profesora Talenta)
III 1968 Tytus kosmonautą rakieta 1 i 2 (twórcy nieznani), zwierzę kosmiczne karbulot
IV 1969 Tytus żołnierzem Rakietowóz zbudowany przez chłopców
V 1970 Podróż do ćwierć koła świata Wannolot zbudowany przez A'Tomka
VI 1971 Tytus olimpijczykiem Trąbolot (twórca nieznany)
VII 1972 Tytus poprawia dwóję z geografii Polski odrzutki (twórca nieznany)
VIII 1973 Tytus zdobywa sprawność astronoma Aparacik (wehikuł czasu)
IX 1974 Tytus na dzikim Zachodzie –
X 1975 Ochrona przyrody Mielolot/Młynkolot
XI 1977 Ochrona zabytków Prasolot
XII 1977 Operacja Bieszczady ’40 Bąkolot
XIII 1979 Wyprawa na wyspy Nonsensu Slajdolot
XIV 1980 Nowe metody nauczania Gwizdkolot
XV 1981 Tytus geologiem Wkrętacz
XVI 1982 Tytus dziennikarzem Syfonolot
XVII 1985 Uczłowieczanie Tytusa przez umuzykalnienie Okarynolot/lądownik Mandolina
XVIII 1987 Uczłowieczanie Tytusa przez uplastycznienie Aerografolot
XIX 1992 Uteatralnienie Tytusa –
XX 1992 Druga wyprawa na wyspy Nonsensu Videobzikolot
XXI 1994 Wyprawa do krainy mrówek Formicikusolot
XXII 1996 Tytus gangsterem Gangsterolot. Cyber. 2 promienie
XXIII 1997 Tytus w walce z narkotykami Bzikotykolot
XXIV 1998 Tytus w NATO WanNATOlot
XXV 2000 Tytus się żeni Sterowiec
XXVI 2001 Podróż poślubna Tytusa Lovelot
XXVII 2002 Tytus graficiarzem –
XXVIII 2003 Tytus internautą Livescaner/Suszarkolot
XXIX 2004 Tytus piernikarzem –
XXX 2006 Wyprawa po owoce chichotu Kapustogrocholot
XXXI 2008 Tytus kibicem –

Komiksy gazetowe, promocyjne itp.

  • Tytus, Romek i A’Tomek – W kosmosie. Spotkanie z Tytusem, „Świat Młodych” | 1957;
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Podróż do Australii, „Świat Młodych” | 1958;
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Na Wyspach Bożego Narodzenia, „Świat Młodych” | 1959;
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Podróż w czasie, „Świat Młodych” | 1960, wyd. albumowe zmienione: Księga VIII;
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Różne przygody, „Świat Młodych” | 1961;
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Na obozie harcerskim, „Świat Młodych” | 1962, wyd. albumowe zmienione: Księga I;
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Rozalia, „Świat Młodych” | 1962, wyd. albumowe zmienione: Księga II;
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Podróż poduszkowcem, „Świat Młodych” | 1963;
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Tytus w redakcji. Zawody Tytusa, „Świat Młodych” | 1964;
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Wyprawa autokonikiem i wirolotem, „Świat Młodych” | 1964;
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Spółdzielnia „Odnawianko”, „Świat Młodych” | 1965;
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Zabawa w wojsko, „Świat Młodych” | 1965, wyd. albumowe zmienione: Księga IV;
  • Tytus, Romek i A’Tomek – W kosmosie, „Świat Młodych” | 1966, wyd. albumowe zmienione: Księga III;
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Jednoplanszowe przygody, „Świat Młodych” | 1967;
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Wyprawa wannolotem na olimpiadę w Meksyku, „Świat Młodych” | 1968;
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Tytus w szkole, „Świat Młodych” | 1970;
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Western, „Świat Młodych” | 1970, wyd. albumowe zmienione: Księga IX;
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Wyprawa pod głaz babci Straszakowej, „Świat Młodych” | 1971;
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Mielolotem przez epoki historyczne, „Świat Młodych” | 1972;
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Wycieczka zimowa. Wyprawa na Wyspy Mrówcze, „Świat Młodych” | 1973;
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Wyprawa młynkolotem, „Świat Młodych” | 1974;
  • Tytus, Romek i A’Tomek – 35 lat „Świata Młodych”, „Świat Młodych” | 1984;
  • Tytus, Romek i A’Tomek – W teatrze, „Świat Młodych” | 1985;
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Historie przedksiążeczkowe „Super Boom” | 1993–1994;
  • Tytus – Reklama lodów, „Super Boom” | 1994;
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Humoreski, „Gazeta Wyborcza” wyd. krakowskie | 1994;
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Humoreski, „Super Express – Gilotyna” | 1996;
  • Tytus i telewizja, Super-TV | 1996;
  • Tytus gorylem, Krakers | 1997;
  • Tytus na WOŚP | 1999;
  • Tytus księga TVP, Biuro reklamy TVP | 2000;
  • Tytus sprzedaje maszynkę do ostrzenia żyletek, Biuro reklamy TVP | 2000.

W kulturze

Adaptacje

W muzyce

  • Zespół Blenders nagrał w 1997 piosenkę „Banan i drzewo”, która treścią nawiązywała do komiksu, zaś w teledysku wykorzystano animowane wstawki ukazujące różne sceny z komiksów Papcia Chmiela. Pomysł oraz teledysk zrealizował ANIM Marek Kuźnicki. Klip był emitowany m.in. w MTV.
  • W 2005 grupa Hurt wydała piosenkę „Załoga G”, w której refrenie pojawia się fraza „tak jak (…) Tytus, Romek i A’Tomek”. Utwór dotarł do pierwszego miejsca listy przebojów Programu Trzeciego.

Upamiętnienie

W 2009 roku Poczta Polska wprowadziła do obiegu trzy znaczki z bohaterami komiksu Papcia Chmiela, przedstawiając ich w konwencji zdjęć z policyjnej kartoteki[13].

Tytus, Romek i A'Tomek. Nowe przygody

W maju 2026 wydawnictwo Prószyński i S-ka reaktywowało serię „Tytus, Romek i A’Tomek”, wydając księgę z nowym zespołem twórców. Za scenariusz odpowiadali Karol Weber i Artur Chmielewski, syn twórcy oryginalnej serii. Za szatę graficzną odpowiadał Zbigniew Larwa[14].

Zobacz też

  • Nowy Tarzan – przedwojenne polskie opowiadanie o uczłowieczonej małpie

Przypisy

  1. ↑ a b 65 lat temu czytelnicy „Świata Młodych” poznali Romka i A’Tomka (a później Tytusa). instytutksiazki.pl, 2022-10-24. [dostęp 2022-10-24]. (pol.).
  2. ↑ a b c Krzysztof Grzegorzewski, Obraz wartości PR L w komiksie Henryka Jerzego Chmielewskiego Tytus, Romek i A’Tomek (analiza ksiąg z lat 1966–1987), „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica”, 41 (3), 2017, s. 159–180, ISSN 1505-9057 [dostęp 2022-05-03] (pol.).
  3. ↑ Roman Laudański, “Tytus Romek i a’Tomek” pod profesorską lupą, czyli komiksowi bohaterowie w uniwersyteckim świecie [online], Gazeta Pomorska, 4 lutego 2022 [dostęp 2022-05-03] (pol.).
  4. ↑ Anita Szwajkowska, Tytus, Romek i A’Tomek z perspektywy komunikatywizmu, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica”, 41 (3), 2017, s. 181–197, ISSN 1505-9057 [dostęp 2022-05-03] (pol.).
  5. ↑ The 20 Best Polish Comics for Kids [online], Culture.pl [dostęp 2022-05-03] (ang.).
  6. ↑ Literatura ludowa, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze., 1979, s. 142 [dostęp 2022-05-03] (pol.).
  7. ↑ Krzysztof Grzegorzewski, Obraz wartości PRL w komiksie Henryka Jerzego Chmielewskiego Tytus, Romek i A’Tomek (analiza ksiąg z lat 1966–1987), „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica”, 41 (3), 2017, s. 159–180, ISSN 1505-9057 [dostęp 2023-10-02] (pol.).
  8. ↑ Bartosz Kurc: Trzask prask. Warszawa: Bajka, 2004. ISBN 978-83-921-3870-9.
  9. ↑ Łukasz Gołębiewski. Superman zabija Tytusa. „Rzeczpospolita”, 1999-08-16. 
  10. ↑ Henryk Jerzy Chmielewski: Księga Zero. Warszawa: Egmont Polska, 2002, s. 219, 239. ISBN 978-83-237-1286-2.
  11. ↑ Tytus, Romek i A’Tomek, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (baza wiedzy: Przedstawienia) [dostęp 2026-03-04].
  12. ↑ „Tytus, Romek i A’Tomek”: Powstanie ekranizacja komiksu Papcia Chmiela – Film w INTERIA.PL [online], interia.pl [dostęp 2024-04-26] (pol.).
  13. ↑ Poczta Polska, Numer katalogowy 4277-4279, data wydania: 29.05.2009
  14. ↑ Tytus, Romek i A'Tomek. Nowe przygody. Księga I. Prószyński i S-ka. [dostęp 2026-05-29].