Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską (1993)

Ten artykuł dotyczy konkordatu zawartego w 1993. Zobacz też: Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską (1925).

Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską

Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską, podpisany w Warszawie dnia 28 lipca 1993 r.
Podpisanie	28 lipca 1993 Warszawa
Wejście w życie	25 kwietnia 1998
Liczba stron	2
Język oryginału	polski, włoski
Miejsce publikacji	Dziennik Ustaw 1998 nr 51 poz. 318
Teksty w Wikiźródłach
Zastrzeżenia dotyczące pojęć prawnych

Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską^[1] – umowa międzynarodowa zawarta 28 lipca 1993 w siedzibie Rady Ministrów przez arcybiskupa Józefa Kowalczyka, nuncjusza apostolskiego w Polsce, i Krzysztofa Skubiszewskiego, ministra spraw zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej w rządzie Hanny Suchockiej. Prace nad dokumentem trwały od jesieni 1991 roku^[2].

Ustawa o wyrażeniu zgody na ratyfikację konkordatu została zgłoszona do Sejmu III kadencji w dniu 8 stycznia 1998 r. i poddana pod głosowanie w trybie art. 89 ust. 1 Konstytucji RP^[3], co oznaczało, że przyjęcie ustawy wymagało zwykłej większości głosów. Za przyjęciem ustawy głosowali głównie posłowie koalicji rządowej AWS-UW oraz PSL, ROP i posłów niezrzeszonych. Przeciw zagłosowali posłowie SLD (273 za, 161 przeciw, 2 głosy wstrzymujące się)^[4]. Ustawa została następnie przyjęta przez Senat (bez poprawek, 67 głosów za, 24 przeciw, 2 głosy wstrzymujące się)^[5]. Dokument ratyfikacyjny został podpisany przez prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego 23 lutego 1998^[6]. Tego samego dnia konkordat ratyfikował również papież Jan Paweł II. Wymiana dokumentów ratyfikacyjnych nastąpiła 25 marca^[7]. Konkordat wszedł w życie miesiąc później, 25 kwietnia 1998 r.

Konkordat składa się z preambuły i 29 artykułów^[1]. Reguluje wzajemne relacje państwa i Kościoła katolickiego, potwierdzając ich niezależność i autonomię oraz zobowiązanie do współdziałania dla dobra wspólnego (art. 1).

Przewiduje utrzymywanie stałych stosunków dyplomatycznych poprzez Nuncjusza Apostolskiego w Warszawie i Ambasadora RP przy Stolicy Apostolskiej w Rzymie (art. 2).

Państwo zobowiązało się uznawać osobowość prawną Kościoła i jego instytucji oraz zapewniać swobodę komunikacji ze Stolicą Apostolską i innymi podmiotami kościelnymi (art. 3–4).

Gwarantowana jest wolność publicznego sprawowania kultu, nienaruszalność miejsc świętych oraz określone zasady organizowania uroczystości religijnych (art. 5 i 8).

Tworzenie i zmiana struktur kościelnych należy do władzy kościelnej przy zachowaniu określonych zasad dotyczących diecezji i biskupów - m.in. biskup musi być obywatelem polskim, a granice diecezji nie mogą przekraczać granic Polski. Nominacje biskupów należą do wyłącznej kompetencji Stolicy Apostolskiej z obowiązkiem uprzedniego poufnego poinformowania rządu o kandydacie na biskupa diecezjalnego (art. 6-7).

Ustalono katalog dni wolnych od pracy obejmujący niedziele i niektóre święta kościelne (art. 9).

Małżeństwo kanoniczne wywołuje skutki cywilne w przypadku braku przeszkód do zawarcia małżeństwa według prawa świeckiego, jeśli nupturienci wyrażą taką wolę. Rozdziela się kompetencje sądów kościelnych i państwowych w sprawach małżeńskich (art. 10). Strony Konkordatu deklarują współdziałanie w ochronie małżeństwa i rodziny (art. 11).

Państwo zapewnia organizowanie nauki religii w szkołach i przedszkolach publicznych na życzenie zainteresowanych. Władza kościelna opracowuje podręczniki i wydaje upoważnienia nauczycielom do prowadzenie zajęć z religii, przy czym wykształcenie pedagogiczne katechetów jest przedmiotem uzgodnień między władzą kościelną a państwową (art. 12). Państwo gwarantuje możliwość praktyk religijnych dzieciom i młodzieży podczas zorganizowanego wypoczynku (art. 13), a Kościół ma prawo prowadzić szkoły, placówki oświatowe i uczelnie wyższe na określonych zasadach, w tym z możliwością dotacji (art. 14–15).

Uregulowano duszpasterstwo wojskowe w ramach ordynariatu polowego (art. 16) oraz zapewniono możliwość wykonywania praktyk i korzystania z posług religijnych w zakładach penitencjarnych, wychowawczych i resocjalizacyjnych oraz zakładach opieki zdrowotnej i opieki społecznej (art. 17), a także możliwość duszpasterstwa w językach mniejszości narodowych (art. 18).

Uznano prawo wiernych do zrzeszania się zgodnie z prawem kanonicznych, przy czym w zakresie, w jakim zrzeszenia te swoją działalnością wkraczają w sferę uregulowaną prawem państwowym, podlegają temu prawu (art. 19). Umożliwiono też Kościołowi Katolickiemu prowadzenie działalności wydawniczej i medialnej (art. 20) oraz charytatywnej i misyjnej, w tym organizowania zbiórek, przy czym do zbiórek tych, a także do zbierania ofiar ne cele kultu religijnego nie stosuje się przepisów prawa polskiego o zbiórkach publicznych. Państwo ma obowiązek - w miarę możliwości - dotować konserwację i remonty zabytkowych obiektów sakralnych i dzieł sztuki stanowiących dziedzictwo kultury (art. 21–22).

Kościelne osoby prawne mogą nabywać i zarządzać mieniem, zakładać fundacje oraz budować i utrzymywać obiekty sakralne i cmentarze zgodnie z prawem polskim (art. 23–24 i 26). Przewidziano współpracę z państwem w zakresie ochrony dóbr kultury (art. 25).

Sprawy wymagające nowych rozwiązań mają być regulowane dodatkowymi umowami, spory rozstrzygane drogą dyplomatyczną, a konkordat wchodzi w życie po ratyfikacji i wymianie dokumentów (art. 27–29).

Przeciw ratyfikowaniu konkordatu protestowało Stowarzyszenie na Rzecz Praw i Wolności^[8] Barbary Labudy z UD. Członkowie stowarzyszenia stwierdzili, że „czytając konkordat odnosi się wrażenie jakoby Kościół był zwierzchnikiem państwa”, a „umowa ta wspiera aspiracje Kościoła do uczynienia z Polski państwa wyznaniowego”. Ich zdaniem umowa z Watykanem gwarantuje księżom, że nadal będą płacić podatek w postaci niskiego ryczałtu, a nie rozliczać się z fiskusem jak zwykli obywatele. Konkordat przewiduje, że małżeństwo zawarte w kościele będzie ważne, jeśli w ciągu 5 dni zostanie zarejestrowane w Urzędzie Stanu Cywilnego – „Nie wiadomo kto ma iść z wnioskiem do USC: ksiądz czy młoda para. Bez tego w świetle prawa będzie to konkubinat, a nie małżeństwo. Dzieci takiej pary będą zmuszone do występowania do sądu o przyznanie im nazwiska, kobieta nie dostanie wdowiej renty, małżonkowie nie będą po sobie dziedziczyć” – wyliczała Labuda. Konkordat przewiduje naukę religii od przedszkola – „A co z dziećmi, które nie są katolikami? W szkole mogą chodzić na etykę, a w przedszkolu?” – zastanawiała się Labuda. Jej zdaniem z niejasnych zapisów konkordatu wynika też, że Kościół jako właściciel większości cmentarzy mógłby odmówić pochówku. Zdaniem Stowarzyszenia podobne niejasności doprowadzą do „szarej strefy prawnej”, chaosu i natłoku spraw w sądach. Według Marka Gromelskiego rząd przekroczył swe kompetencje, podpisując konkordat w czasie, gdy nie było Sejmu. Krytykowano też utrzymywanie treści umowy w tajemnicy – „we Włoszech dyskusja nad sześcioma projektami konkordatu była jawna. U nas zamknięto sprawę przed opinią publiczną, jakby to był traktat wojenny” – mówiła Labuda^[9].

28 marca 1994 r. obradowała w Warszawie Komisja Wspólna Rządu i Polskiej Rady Ekumenicznej. Tematem spotkania były bieżące stosunki państwa z siedmioma Kościołami zrzeszonymi w Radzie, a szczególnie kwestie związane z uregulowaniem prawnych relacji między państwem i Kościołami chrześcijańskimi. Wicepremier Aleksander Łuczak powiedział po posiedzeniu komisji, że nie będzie drugiego Konkordatu, ale w razie ratyfikacji Konkordatu ze Stolicą Apostolską należy zagwarantować równe prawa innym Kościołom i wyznaniom. Aleksander Łuczak powiedział, że gdyby Konkordat nie został ratyfikowany, to niektóre rozwiązania zawarte w skierowanych już do laski marszałkowskiej projektach ustaw towarzyszących Konkordatowi, trzeba by wycofać. Biskup Jan Szarek odpowiadając na pytanie o uprzywilejowanie Kościoła katolickiego powiedział, że trudno mówić o uprzywilejowaniu. „Jeśli chodzi o sam konkordat, to ma on zupełnie inną rangę niż ustawy poszczególnych Kościołów. I tylko w tym przypadku Kościół katolicki jest postawiony na pierwszym miejscu. Postulaty Polskiej Rady Ekumenicznej szły w tym kierunku, żeby w przyszłej konstytucji zapisać inne sformułowania niż obecne. I wtedy wobec prawa wszyscy będą równi” – stwierdził biskup Szarek^[10].

Goszczący w Zamościu przed wyborami prezydenckimi w 1995 roku Aleksander Kwaśniewski oświadczył, że jego partia nie walczy z Bogiem, lecz z częścią hierarchii kościelnej i będzie sprzeciwiał się ratyfikacji konkordatu, a stosunki między państwem a Kościołem winny opierać się na ewangelicznej zasadzie: „Oddajcie Bogu, co boskie, a cesarzowi, co cesarskie”^[11].

• Konkordat wschowski 1737
• Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską (1925)
• Ślub konkordatowy

Zobacz kolekcję cytatów o konkordacie w Wikicytatach

• Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską, podpisany w Warszawie dnia 28 lipca 1993 r.
• Dziesięć lat polskiego konkordatu, red. Cz. Janik, P. Borecki, Warszawa 2009.
• J. Wisłocki, Konkordat polski 1993 tak czy nie, Warszawa 1993.
• Konkordat polski 1993. Wybór materiałów źródłowych z lat 1993–1996, red. B. Górowska, Cz. Janik, Warszawa 1997.
• Konkordat polski w 10 lat po ratyfikacji, red. J. Wroceński, H. Pietrzak, Warszawa 2008.
• J. Krukowski, Konkordat polski. Znaczenie i realizacja, Lublin 1999.