Jerzy Owsiak

Jerzy Zbigniew Owsiak, znany także jako Jurek Owsiak (ur. 6 października 1953 w Gdańsku) – polski dziennikarz radiowy oraz działacz charytatywny i społeczny.

Współpracował z największymi rozgłośniami i telewizjami w kraju^[1]. W latach 90. założył fundację Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy (WOŚP) i został jej prezesem. Jest pomysłodawcą i organizatorem corocznego Finału WOŚP oraz Przystanku Woodstock, przemianowanego następnie na Pol’and’Rock Festival^[2]. Za swoją działalność otrzymał ponad 30 wyróżnień, w tym odznaczenia państwowe, honorowe obywatelstwa i honorowy doktorat.

Syn Zbigniewa, milicjanta, pułkownika i komendanta do spraw gospodarczych w Komendzie Głównej Milicji Obywatelskiej i Marii, księgowej. Dziadek ze strony ojca walczył w wojnie polsko-bolszewickiej, a babcia w oddziałach gen. Józefa Hallera^[3].

W wieku ośmiu lat przeprowadził się z rodzicami z Gdańska do Warszawy, gdzie skończył liceum ekonomiczne, a następnie próbował dostać się na warszawską Akademię Sztuk Pięknych oraz na psychologię. W latach 70. wyjeżdżał w celach zarobkowych za granicę – pracował jako obsługa hotelu w Berlinie Zachodnim oraz jako sortowacz w fabryce tulipanów i sprzątacz w pensjonacie w Holandii^[4]. W młodości należał do grupy hippisów^[5][6][7].

Dzięki znajomości z Wojciechem Waglewskim zaistniał w środowisku muzycznym. Z założonym przez siebie Towarzystwem Przyjaciół Chińskich Ręczników od 1988 pojawiał się na koncertach Voo Voo oraz zaczął prowadzić w Rozgłośni Harcerskiej autorską audycję^[8]. Współpracował też z tygodnikiem „Na Przełaj”. Pod koniec lat 80. i w latach 90. zajmował się organizacją imprez rockowych. Zorganizował serię koncertów-maratonów muzycznych, których wspólną cechą była jego charakterystyczna „jąkająca się” konferansjerka oraz udział czołówki polskich zespołów punkowych owych czasów. Zorganizował koncerty: „Letnia zadyma w środku zimy” (1989, 1991), „Zadyma na Torwarze” (1989), „50 Rock’n’rolli na I Maja” (1992) i „Warsaw – Berlin 2 Step” (1993). Równocześnie, w latach 1991 i 1992 razem z Walterem Chełstowskim kierował Festiwalem w Jarocinie.^{[potrzebny przypis]}

Po zakończeniu współpracy z Rozgłośnią Harcerską w 1991 zaczął współtworzyć copiątkową audycję radiowej Trójki Brum^[8], której nazwę w 1994 zmienił na Się kręci^[8]. W 1991 Maciej Domański, ówczesny dyrektor programowy TVP2, zaproponował mu stworzenie własnego programu telewizyjnego^[8]. Od grudnia 1991 zaczął przygotowywać dla Dwójki program Róbta, co chceta, czyli rockandrollowa jazda bez trzymanki^[9]. Program zszedł z anteny po 128 odcinkach^[10]. Latem 1994 zaczął prowadzić kolejny autorski program Dziura w koszu, dzięki któremu promował aktywność sportową wśród młodzieży^[11]. W 1996 zaczął prowadzić coniedzielny program podróżniczy Kręcioła^[12]. W telewizji publicznej prowadził też coroczne Finały WOŚP oraz program Bezpieczne wakacje.

W 1995 zorganizował w Czymanowie pierwszy Przystanek Woodstock^[13], który od tamtej pory odbywa się corocznie^[14] (od 2018 pod nazwą Pol’and’Rock Festival).

Jest współautorem wydanej w 1999 książki Orkiestra Klubu Pomocnych Serc, czyli monolog – wodospad Owsiaka, w której zawarty jest wywiad-rzeka prowadzony przez Bartłomieja Dobroczyńskiego^[15]. Także od 1999 prowadził audycję Programu I Polskiego Radia Kręcioła oraz spotkania ze słuchaczami w sobotnie przedpołudnia na antenie RMF FM.

Po odejściu z TVP w 2007 stworzył młodzieżowy kanał O.TV (Owsiak.TV), który od 6 października 2007 był dostępny na platformie cyfrowej „n”^[16], a od października 2009 jako pasmo wieczorne ZigZap, kanału dostępnego na platformie Canal+^[17]. Także w 2007 powrócił do radia, a 4 lutego na antenie radia Wawa po raz pierwszy poprowadził Dźwiękoszczelny Magazyn Jurka Owsiaka, którzy następnie w latach 2008–2010 prowadził na antenie radia Eska Rock^[18].

Od 8 marca 2011 prowadzi wideoblog internetowy owsiaknet.pl^[17], w 2014 przemianowany na kręcioła.tv. W grudniu 2011 wydawnictwo Świat Książki opublikowało autobiograficzną książkę Owsiaka pt. Róbta co chceta, czyli z sercem jak na dłoni, opisującą historię powstania i działalności Fundacji Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy^[19]. Od 18 stycznia 2012 do 8 czerwca 2016 w Programie III Polskiego Radia prowadził audycję Się kręci^[20]. Często był gościem Popołudnia z Jedynką. W czerwcu 2016 zakończył pracę w Polskim Radiu^[21]. Od 4 lipca 2016 prowadzi audycję Zaraz będzie ciemno w Antyradiu^[22].

Jest prezesem przedsiębiorstwa Złoty Melon Sp. z o.o., a także witrażystą i byłym psychoterapeutą^[23]. Jego pracownia w Warszawie wykonała witraże m.in. w kaplicy Matki Bożej Królowej Polski w Belwederze^[24] oraz we wnętrzach hotelu Rialto^[25].

Pierwsza zbiórka pieniężna, w której uczestniczył Owsiak, została zorganizowana spontanicznie po apelu kardiochirurgów z Centrum Zdrowia Dziecka o wsparcie finansowe zakupu sprzętu medycznego dla umierających dzieci. W 1992 Owsiak zaprosił lekarzy do swojej audycji Brum w Programie III Polskiego Radia oraz przypominał słuchaczom o możliwości wpłacania pieniędzy na podane konto. Akcja ta była kontynuowana również w czasie Festiwalu w Jarocinie. 3 stycznia 1993 odbyła się zbiórka pieniędzy, nazwana później „pierwszym Finałem”. Pozytywny odzew społeczny i wartość zgromadzonych środków zdecydowały o nadaniu tym działaniom formy prawnej. W marcu 1993 z inicjatywy Owsiaka i Waltera Chełstowskiego powstała Fundacja WOŚP, od tego czasu „Finał Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy” odbywa się co roku, a Owsiak pełni rolę głównego organizatora. Do 2015 był konferansjerem programu telewizyjnego o tym samym tytule, nadawanego w TVP2^[26].

14 stycznia 2019, po śmierci prezydenta Gdańska Pawła Adamowicza w zamachu na koncercie WOŚP Jerzy Owsiak podjął decyzję o rezygnacji z funkcji prezesa zarządu Fundacji WOŚP^[27][28]. Jako przyczynę swojego odejścia Owsiak podał rosnącą falę nienawiści skierowaną przeciwko jego osobie^[29]. 19 stycznia opublikował oświadczenie, iż w wyniku licznych publicznych próśb o dalsze kierowanie fundacją oraz w wyniku wystąpień duchownych i świeckich w trakcie pogrzebu prezydenta Pawła Adamowicza, podjął decyzję o powrocie na funkcję prezesa i o zintensyfikowaniu walki z aktami nienawiści^[30][31].

Żonaty z Lidią Niedźwiedzką-Owsiak, członkinią zarządu Fundacji WOŚP^[32]. Mają dwie córki: Aleksandrę (ur. 1979) i Ewę (ur. 1989)^[33].

Działalność Jerzego Owsiaka bywa krytykowana m.in. przez środowiska prawicowe^{[34][35][36][37][38]} i niektóre lewicowe^[39][40][41]. Krytykowany jest m.in. za:

• promowanie hasła „róbta, co chceta” (nazwa programu prowadzonego w telewizji przez Owsiaka), które interpretują jako nawoływanie do hedonistycznego stylu życia i relatywizmu moralnego^[42];
• zgodę na działalność podczas Przystanku Woodstock niektórych związków religijnych, które zdaniem niektórych osób mają być zagrożeniem dla młodzieży, jak Międzynarodowe Towarzystwo Świadomości Kryszny^[43];
• wypowiedź, że należy rozpocząć publiczną dyskusję o eutanazji^[44][45], mimo że on sam nie jest jej zwolennikiem^[45]. W jednym z wywiadów dla portalu dziennik.pl stwierdził, że jest ona „pomocą starszym w cierpieniach”^[46];
• dyskryminujące traktowanie dziennikarzy nieprzychylnie nastawionych do WOŚP^[47]. Przykładowo 8 stycznia 2015 WOŚP zorganizował konferencję prasową, z której siłowo wyprowadzono Michała Rachonia, pracownika Telewizji Republika^[48][49]. Swoje zaniepokojenie tym wydarzeniem wyraziło środowisko dziennikarskie oraz Helsińska Fundacja Praw Człowieka^[49], a swoją dezaprobatę – Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich^[50].

Jerzy Owsiak był kilkukrotnie pozwany, trzykrotnie skazany, a co najmniej raz sam złożył pozew:

• W 2003 został skazany wyrokiem sądu za zniszczenie prywatnych stoisk w Żarach^[51].
• W 2017 pozwał blogera Piotra Wielguckiego o zniesławienie. Bloger miał zniesławić Owsiaka, publikując – pod pseudonimem Matka Kurka – artykuły na temat finansowania WOŚP oraz Złotego Melona, w których nazwał działacza m.in. „hieną cmentarną”^[52]. Jerzy Owsiak proces w większej części przegrał. Sąd zgodził się tylko z argumentacją powoda odnośnie do znieważenia polegającego na nazwaniu powoda „hieną cmentarną” oraz „królem żebraków i łgarzy” jednakże sąd odstąpił od wymierzenia kary, gdyż powód odpowiedział zniewagą wzajemną. W pozostałym zakresie dotyczącym wątpliwości wokół wydatkowania pieniędzy przez WOŚP oraz powiązań ze spółką Złoty Melon sp. z o.o. i jednoosobową działalnością gospodarczą Mrówka Cała należącą do Lidii Niedźwieckiej-Owsiak (żony Jerzego Owsiaka) sąd stwierdził, że Piotr Wielgucki wykazał się należytą starannością dziennikarską zbierając materiały do spornych artykułów, a powód nie dostarczył ksiąg rachunkowych fundacji, którymi mógłby zaprzeczyć twierdzeniom zawartym w przytoczonych materiałach. W związku z tym w pozostałym zakresie Piotr Wielgucki został uniewinniony od zarzucanych mu czynów^[53].
• 7 marca 2017 Sąd Okręgowy w Legnicy wydał prawomocny wyrok, sygnatura akt IV Ka 52/17 i uznał Jerzego Owsiaka za winnego znieważenia oraz zniesławienia Piotra Wielguckiego poprzez sugerowanie, że ten jest „nierobem utrzymywanym przez żonę”. 12 czerwca 2019 Owsiak przegrał z Wielguckim proces cywilny w tej samej sprawie; Sąd Apelacyjny w Warszawie zobowiązał Owsiaka do zamieszczenia przeprosin na swoim videoblogu, sygn. akt I ACa 13/19.
• W 2018 został pozwany przez anonimowego internautę za wypowiadanie wulgarnych słów w miejscu publicznym, jednak postępowanie zostało umorzone^[54].
• W 2019 został pozwany do sądu w Słubicach za wypowiadanie wulgarnych treści w kierunku polityków Prawa i Sprawiedliwości podczas Festiwalu Pol’and’Rock^[55].
• 30 stycznia 2020 Sąd Okręgowy w Warszawie prawomocnie uznał Owsiaka za winnego znieważenia Krystyny Pawłowicz, do której życia prywatnego wulgarnie odnosił się podczas Przystanku Woodstock^[56]. 6 sierpnia 2020 prawomocnie przegrał proces cywilny z posłanką, Sąd Apelacyjny w Warszawie zobowiązał pozwanego do zamieszczenia przeprosin w związku z naruszeniem dóbr osobistych powódki^[57].

• Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2011)^[58][59]
• Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1999)^[60]

• Odznaka honorowa „Za Zasługi dla Ochrony Praw Człowieka” (2009)^[61][62][63]
• Odznaka Honorowa „Bene Merito” (2010)^[64]
• Srebrny Medal „Za Zasługi dla Policji” (2012)^[65][66][67]
• Brązowy Medal „Za Zasługi dla Policji”^[66]
• Odznaka Honorowa za Zasługi dla Ochrony Praw Dziecka (2018)^[68]
• Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2025)^[69]

• Odznaka Honorowa „Za Zasługi dla Województwa Lubuskiego” (2006)^[70]
• Tytuł Honorowego Obywatela miasta stołecznego Warszawy (2014)^[71]
• Tytuł Honorowego Obywatela miasta Gdańska (2024)^[72]

• Srebrne Usta (1993)^[73]
• Order Uśmiechu(1993, wręczony w 2018)^[74][68]
• Wiktor 1993, Wiktor 1994, Wiktor Publiczności 1999 oraz Superwiktor 2000
• Medal świętego Jerzego (1997)
• Honorowa Odznaka GOPR „Za Zasługi dla Ratownictwa Górskiego” (1998)^[75]
• Kreator Kultury „Polityki” (2002)^[76]
• Order Ecce Homo (2003)^[77]
• Medal im. Wacława Szuberta (2003)^[78]
• Europejczyk Roku (2006)^[79]
• Perła Honorowa Polskiej Gospodarki w kategorii krzewienie wartości społecznych (2009)^[80]
• Złoty artKciuk, przyznany na Interdyscyplinarnym Festiwalu Sztuk Miasto Gwiazd w Żyrardowie za Festiwal Przystanek Woodstock (2010)^[81].
• Buzdygan – honorowa nagroda „Polski Zbrojnej” (2011)^[82][83]
• Tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Pedagogicznego im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie (2013)^[84][85]
• Medal Szczytu Laureatów Pokojowej Nagrody Nobla (2013)^[86]
• Nagroda Mediów Niptel (2014)^[87]
• Nagroda im. Jerzmanowskich (2014)^[88]
• Nagroda Lewiatana (2014)^[89]
• Nagroda Zwierciadła (2014)^[90]
• Nagroda plebiscytu „Ludzie Wolności” Gazety Wyborczej z okazji 25. rocznicy wyborów w 1989 roku w kategorii Społeczeństwo (2014)^[91]
• Nagroda Za Odważne Myślenie przyznawana przez Zarząd Konfederacji Lewiatan i Fundację na Rzecz Myślenia im. Barbary Skargi (2014)^[92]
• Najlepszy promotor koncertowy na świecie plebiscytu International Music Industry Awards (MUSEXPO) (2015)^[93]
• Pamiątkowy Medal „Plus ratio quam vis” UJ (2017)^[94]
• Nagroda Polonicus (2018)^[95]
• Medal „Serce Ziemi” (2018)^[96]
• Nagroda im. księdza Józefa Tischnera (z Lidią Niedźwiedzką-Owsiak) (2019)^[97]
• Nagroda Radia Tok FM im. Anny Laszuk – nagroda specjalna (2019)^[98]
• Nagroda Specjalna i członkostwo honorowe ZAiKS-u (2020)^[99]
• Tytuł Ambasadora Zrównoważonego Rozwoju ONZ (2021)^[100]
• Medal Wolności Słowa (z Lidią Niedźwiedzką-Owsiak) (2023)^[101]
• Nagroda Polskiej Organizacji Turystycznej – Złote Logo Polska (2024)^[102]
• Nagroda Korczaka – wraz z żoną Lidią otrzymali Nagrodę Główną (2025)^[103]

• 1993: Bank nie z tej ziemi (jako on sam)
• 1996: Autoportret z kochanką (jako on sam, film obyczajowy, reżyseria: Radosław Piwowarski)
• 2000: Klan (jako on sam, odc. 286, serial)
• 2000: Dzieci Jarocina (film dokumentalny, reżyseria: Petro Aleksowski)
• 2003: Przystanek Woodstock – Najgłośniejszy Film Polski (film dokumentalny, reżyseria: Jerzy Owsiak)
• 2004: Sie macie ludzie (film dokumentalny, reżyseria: Krzysztof Magowski)
• 2008: Historia polskiego rocka (film dokumentalny, reżyseria: Leszek Gnoiński, Wojciech Słota)
• 2009: Beats of Freedom – Zew wolności (film dokumentalny, reżyseria: Leszek Gnoiński, Wojciech Słota)
• 2012: Drogi (film dokumentalny, reżyseria: Małgorzata Ruszkiewicz)^[104][105]
• 2016: Jarocin. Po co wolność (film dokumentalny, reżyseria: Leszek Gnoiński, Marek Gajczak)^[106]
• 2022: Johnny (jako on sam, film biograficzny, reżyseria: Daniel Jaroszek)^[107]
• 2023: Fenomen (film dokumentalny, reżyseria: Małgorzata Kowalczyk)^[108]

Do osoby Jerzego Owsiaka nawiązał 169 odcinek „Świata według Kiepskich”, w którym grupa spiskowców odniosła się do niego negatywnie, nazywając go „jąkałą od świątecznej pomocy”, Ferdek Kiepski stanął w jego obronie, przyznając, że on „geny kupuje, stetoskopy”. Owsiak stał się też w latach 2010. bohaterem jednej z popularnych copypast, w której miał sprzedawać uran Czeczenom. W późniejszym czasie opisał copypastę jako „tak głupia, że aż śmieszna”, a w trakcie 30. Finału WOŚP administrator facebookowego profilu „Irytujący Historyk” przeznaczył na aukcję ważący 2,6 kg blok szkła uranowego z autografem Jerzego Owsiaka^[109][110].

• Jurek Owsiak: Róbta co chceta, czyli z sercem jak na dłoni – 20 lat grania. Paulina Martela (redaktor prowadzący), Elżbieta Szelest (redakcja), Jacek Stachera (koordynacja produkcji ze strony WOŚP). Warszawa: Świat Książki – Grupa Wydawnicza Weltbild, 2011. ISBN 978-83-7799-506-8.