Chocianów
| miasto w gminie miejsko-wiejskiej | |||||
 Kościół św. Józefa Oblubieńca | |||||
| |||||
| Państwo | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Województwo | |||||
| Powiat | |||||
| Gmina | |||||
| Data założenia |
1284 | ||||
| Prawa miejskie |
1895 | ||||
| Burmistrz |
Tomasz Kulczyński | ||||
| Powierzchnia |
9,0[1] km² | ||||
| Populacja (01.01.2023) • liczba ludności • gęstość |
| ||||
| Strefa numeracyjna |
(+48) 76 | ||||
| Kod pocztowy |
59-140 | ||||
| Tablice rejestracyjne |
DPL | ||||
Położenie na mapie gminy Chocianów  | |||||
Położenie na mapie Polski  | |||||
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego  | |||||
Położenie na mapie powiatu polkowickiego  | |||||
 51°25′08″N 15°54′03″E/51,418889 15,900833[2]
| |||||
| TERC (TERYT) |
0216014 | ||||
| SIMC |
0954060 | ||||
| Hasło promocyjne: Zawitaj, Zobacz, Zostań | |||||
Urząd miejski ul. Ratuszowa 1059-140 Chocianów | |||||
| Strona internetowa | |||||
| BIP | |||||
Chocianów (tuż po wojnie Kaczanów[3], niem. Kotzenau[4]) – miasto w województwie dolnośląskim, w powiecie polkowickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Chocianów. Leży we wschodniej części Borów Dolnośląskich, na zachód od Lubina i na północ od Chojnowa.
Według danych GUS z 1 stycznia 2023 r. miasto liczyło 7455 mieszkańców[1] (458. miejsce w kraju).
W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. legnickiego. Na północ od Chocianowa znajdują się Lasy Chocianowskie.
Historia
Około roku 1297, na polecenie księcia jaworsko-świdnickiego Bolka I (czasowo sprawującego rządy nad księstwem legnickim), powstał w Chocianowie zamek. Warownia miała prawdopodobnie powstrzymywać ekspansję Piastów głogowskich. Wkrótce obok zamku powstała osada. Jej nazwę w 1311 zapisano jako Koczina, w 1329 Chotzenow, w 1359 Cozcenow, w 1388 Koczczenow, a w 1430 Kocznaw[potrzebny przypis].
W średniowieczu wieś przekształciła się w ośrodek górniczy. W 1430 uruchomiono kuźnię żelaza. Miejscowość leżąca w księstwie legnickim była wielokrotnie zastawiana lub dzierżawiona. W 1444 księżna Elżbieta Hohenzollern przekazała Chocianów jako lenno braciom Krzysztofowi i Mikołajowi von Dornheimom. Następnie miejscowość była w posiadaniu rodu von Schellendorfów (1507–1518), von Nositzów (1587–1613), von Stoschów (1613–1722), von Redernów (1722–1766) i von Dohnów (1766–1945).
W 1703 baronowa Katarzyna Freiin von Stosch z domu von Kottwitz nadała miejscowości prawa miejskie, równocześnie zwalniając z poddaństwa mieszczan i rzemieślników, a kmieciom, zagrodnikom i chałupnikom nadała przywileje. Nowe miasto uzyskało przywilej organizowania jarmarków; wyznaczono również rynek o pierzejach 60×80 metrów. W 1713 Habsburgowie potwierdzili przywilej jarmarczny, ale miasto nie rozwijało się i w 1742 zostało pozbawione praw miejskich, stając się osadą targową[5].
Przyspieszenie rozwoju miasta nastąpiło w połowie XIX wieku. W dwóch pożarach (w maju i wrześniu) 1847 spłonęło prawie całe miasteczko, po czym nastąpiła jego całkowita odbudowa. Jednocześnie w 1854 Anton Schlittgen i Hasse zbudowali hutę żelaza „Maria”, bazującą początkowo na miejscowych, ubogich złożach rud darniowych, a następnie na importowanych ze Szwecji wysokoprocentowych magnetytowych rudach żelaza. Dzięki obecności huty powstało kilka innych zakładów wytwarzających produkty z żeliwa, a w 1891 otworzono linię kolejową z Rokitek do Przemkowa.
Pod koniec XIX w. w miejskiej hucie pracował chemik Carl Bosch, późniejszy laureat Nagrody Nobla z 1931, który wynajmował mieszkanie w budynku nr 2 w rynku. W 1895[6] Chocianów odzyskał prawa miejskie, a w 1899 zbudowano ratusz. Na początku XX wieku miasto zgazyfikowano (1906) i zelektryfikowano (1924). W 1915 uruchomiono linię kolejową do Lubina. Powstał też wtedy tor motocyklowy, gdzie odbywały się wyścigi. W czasie wielkiego kryzysu huta została zamknięta (1931) i nie działała do 1936.
W czasie II wojny światowej w Chocianowie Niemcy utworzyli obóz pracy, będący filią Groß-Rosen, obsługujący fabrykę silników lotniczych działającą na terenie huty. W 1945 w ramach operacji wiślańsko-odrzańskiej w walkach z niemieckimi wojskami o miasto uczestniczył m.in. 6 Gwardyjski Korpus Pancerny z 1. Frontu Ukraińskiego Armii Czerwonej[7].
W 1951 w dawnej fabryce silników założono Fabrykę Urządzeń Mechanicznych CHOFUM. W 1955 roku, staraniem sztabu Północnej Grupy Wojsk Radzieckich, w miejscu zbiorowej mogiły żołnierzy radzieckich na placu Wolności (których zwłoki przeniesiono na cmentarz wojenny) wzniesiono pomnik[8].
Zabytki
Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są[9]:
- układ urbanistyczny z 1. ćw. XVIII w.;
- kościół pomocniczy pw. św. Józefa Oblubieńca z 1865 r. (starszy z 1680 r.), klasycystyczny z renesansowymi elementami wystroju (np. chrzcielnica z 1585 r.) pochodzącymi ze starszej świątyni;
- cmentarz katolicki, obecnie komunalny, z lat 1731–1945;
- zespół pałacowy z lat 1728–1732, przebudowany w XIX/XX w., obejmujący:
- pałac w Chocianowie z 1. połowy XVIII wieku,
- pawilon parkowy,
- park.
Inne obiekty historyczne:
- wieża widokowa na Wzgórzu Fryderyki (165 m n.p.m.[10], niem. Aussichtsturm auf der Friederikenhöhe[11]) – położona w lesie około 5 km na południowy zachód od miasta. Wieża została zbudowana w stylu neogotyckim w XIX w. na cześć hrabiny Friederike von Reichenbach-Goschütz (1740–1814)[12], matki Wilhelma Augusta zu Dohna-Schlodien[13] (1769–1837)[14].
-
Kościół św. Józefa Oblubieńca -
-
Pałac w Chocianowie – ruiny -
Ratusz w Chocianowie
Demografia
Piramida wieku mieszkańców Chocianowa w 2014 roku[15].
Transport
Przez Chocianów przebiegają drogi:
- 328 Droga wojewódzka nr 328: Złotoryja – Chojnów – Chocianów – Przemków – Nowe Miasteczko
- 331 Droga wojewódzka nr 331: Chocianów – Polkowice – Rynarcice
Wspólnoty wyznaniowe
- Kościół rzymskokatolicki (dekanat Chocianów):
- Świadkowie Jehowy:
- zbór Chocianów (Sala Królestwa ul. Piotrowska 10A)[16]
Sport
Klub piłkarski Stal Chocianów został założony w 1950 roku. Obecnie gra w Lidze Okręgowej dolnośląskiej[17].
Miasta partnerskie
Osoby związane z Chocianowem
Zobacz też
Przypisy
- ↑ a b c GUS, Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2023 roku [online], stat.gov.pl [dostęp 2023-07-23] (pol.).
- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 3 stycznia 2026, identyfikator PRNG: 15754.
- ↑ Pierwsza powojenna mapa Polski wydana przez WIG Sztabu Generalnego w roku 1945.
- ↑ Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262)
- ↑ Waldemar Bena opis do mapy "Bory Dolnośląskie, Przemkowski Park Krajobrazowy" Wydawnictwo Turystyczne Plan, Jelenia Góra 2004 ISBN 83-88049-83-6
- ↑ Dziennik Urzędowy Pruskiej Regencji w Legnicy z 1895, Nr 37, poz. 577
- ↑ Bolesław Dolata, Tadeusz Jurga, Walki zbrojne na ziemiach polskich 1939–1945. Wybrane miejsca bitew, walk i akcji bojowych. Warszawa 1971, s.62.
- ↑ Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa ”Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939–1945”, Sport i Turystyka 1988, ISBN 83-217-2709-3, str. 403
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 137. [dostęp 2012-09-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-10-31)].
- ↑ Mapa. [dostęp 2025-01-26].
- ↑ Wieża widokowa na Wzgórzu Fryderyki Aussichtsturm auf der Friederikenhöhe. [dostęp 2025-01-26].
- ↑ Friederike von Reichenbach-Goschütz). [dostęp 2025-01-26].
- ↑ Wieża na Wzgórzu Fryderyki. [dostęp 2025-01-26].
- ↑ Wilhelm zu Dohna-Schlodien. [dostęp 2025-01-26].
- ↑ Chocianów w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-01-06], liczba ludności na podstawie danych GUS.
- ↑ Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-14].
- ↑ Skarb – Stal Chocianów [online], www.90minut.pl [dostęp 2020-02-13] (pol.).
- ↑ Site officiel de la mairie de Juvigné en Mayenne 53.
Bibliografia
- U. Romaniuk, Długa droga do miasta, „Słowo Polskie”, 29.03.2007.
- artykuł w „Odkrywcy” o tajnej jednostce w Chocianowie.