Zdzisław Orłowski
 podpułkownik
| |
| Data i miejsce urodzenia | |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
7 czerwca 1982 |
| Przebieg służby | |
| Siły zbrojne |
|
| Formacja | |
| Stanowiska |
dowódca IV Okręgu Wojskowego (powstanie wielkopolskie), prezes Związku Powstańców Wielkopolskich |
| Główne wojny i bitwy |
I wojna światowa |
| Odznaczenia | |
       
| |
Zdzisław Orłowski (ur. 10 października 1892 w Zaworach k. Śremu, zm. 7 czerwca 1982 w Poznaniu) – podpułkownik Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy i społeczny, uczestnik powstania wielkopolskiego i III powstania śląskiego oraz II wojny światowej, kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys
Urodził się w majątku Zawory k. Śremu, w rodzinie właściciela ziemskiego i powstańca styczniowego Leonarda i Walerii z domu Karge[1]. Wcielony do armii niemieckiej walczył w I wojnie światowej, od 1917 randze podporucznika w jednostkach artylerii. W 1918 należał do Polskiej Organizacji Wojskowej Zaboru Pruskiego[2][3].
Przed zakończeniem działań wojennych już 1 listopada 1918 wrócił do Wielkopolski, gdzie na prośbę kuzyna Włodzimierza Raczyńskiego podjął w Stajkowie działania konspiracyjne nad przygotowaniem powstanie przeciw Niemcom. 7 stycznia 1919 został mianowany przez głównodowodzącego powstaniem wielkopolskim mjr. Stanisława Taczaka dowódcą IV Okręgu Wojskowego, który obejmował powiaty czarnkowski, chodzieski, szamotulski i obornicki i kilka innych. Orłowski zorganizował kompanie powstańcze w Czarnkowie i Lubaszu. Na czele podległych mu oddziałów bronił skutecznie odcinka czarnkowskiego.
Jeszcze w trakcie walk w Wielkopolsce przeniósł się do swojej „broni właściwej” (jak napisał we wspomnieniach), czyli artylerii. Uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej, dowodząc najpierw baterią a potem dywizjonem 14 pułku artylerii polowej. Za niezwykłe męstwo, zniszczenie bolszewickich karabinów maszynowych ogniem na wprost, został odznaczony Orderem Wojskowym Virtuti Militari V klasy. Na froncie awansowano go do stopnia kapitana. Brał udział w III powstaniu śląskim, pełniąc służbę w Dowództwie Obrony Plebiscytu jako szef IV oddziału. 8 stycznia 1924 został zatwierdzony w stopniu kapitana ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 i 548. lokatą w korpusie oficerów rezerwy artylerii[4]. Posiadał przydział w rezerwie do 25 pułku artylerii polowej w Kaliszu[5], a następnie 8 pułku artylerii ciężkiej w Toruniu[6]. Na stopień majora został mianowany ze starszeństwem z dniem 19 marca 1939 i 5. lokatą w korpusie oficerów rezerwy artylerii[7]. W tym samym roku został prezesem Zarządu Głównego Związku Powstańców Wielkopolskich[3].
W sierpniu 1939 został zmobilizowany do Dowództwa Okręgu Korpusu Nr VII w Poznaniu na stanowisko szefa biura cenzury wojskowej. 17 września przekroczył granicę polsko-węgierską. W Polskich Siłach Zbrojnych służył m.in. jako dowódca kompanii zaopatrzenia.
Po zakończeniu działań wojennych został zdemobilizowany i w 1947 wrócił do kraju. W 1957 został awansowany na stopień podpułkownika. Zmarł w 1982, pochowany został w rodzinnym grobowcu Włodzimierza Raczyńskiego w Lubaszu[3].
W 1930 ożenił się z Wandą Łodzia-Michalską[3]. Ślub cywilny miał miejsce w Poznaniu, a kościelny odbył się na Jasnej Górze.
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 1711 – 19 lutego 1922[8][1]
- Krzyż Niepodległości z Mieczami – 19 czerwca 1938 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”[9]
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski[2]
- Krzyż Walecznych (trzykrotnie: po raz drugi w 1921)[10][2]
- Złoty Krzyż Zasługi – 22 grudnia 1928[11][2]
- Śląski Krzyż Powstańczy
- Gwiazda Górnośląska[2]
- Wielkopolski Krzyż Powstańczy
- Odznaka pamiątkowa Polskiej Organizacji Wojskowej[2]
Upamiętnienie
Czarnków i Lubasz przyznały mu honorowe obywatelstwo, od 2003 był także patronem Gimnazjum w Lubaszu[12].
Przypisy
- ↑ a b Kolekcja ↓, s. 1.
- ↑ a b c d e f Kolekcja ↓, s. 3.
- ↑ a b c d Zdzisław Orłowski | Fundacja 100 [online], fundacja100.pl [dostęp 2026-07-05].
- ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 843.
- ↑ Spis oficerów rezerwy 1922 ↓, s. 207.
- ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 794.
- ↑ Rybka i Stepan 2004 ↓, s. 603.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 30 kwietnia 1922, s. 320.
- ↑ M.P. z 1938 r. Nr 140, poz. 245 (ISAP) – zamiast uprzednio nadanego Krzyża Niepodległości (M.P. z 1932 r. Nr 167, poz. 198 (ISAP)).
- ↑ Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 2142 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 1, s. 72)
- ↑ M.P. z 1928 r. nr 296, poz. 727 „za wybitne zasługi, położone w powstaniu wielkopolskim”.
- ↑ Informacja na stronie gimnazjum.
Bibliografia
- Alfabetyczny spis oficerów rezerwy. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922-05-01.
- Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935–1939. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, 2004. ISBN 978-83-7188-691-1.
- Bogusław Polak: Powstańcy Wielkopolscy-tom III. Poznań: Towarzystwo Pamięci Powstania Wielkopolskiego 1918–1919, 2007. ISBN 978-83-920103-8-8. (pol.).
- A. Furier, Zdzisław Orłowski /1892–1982/. Powstańcze wspomnienia, Szczecin 2014.
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2026-07-05].
- Orłowski Zdzisław. [w:] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari; sygn. I.482.29-2020 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2026-07-05].