Tarnowo Podgórne

Ten artykuł dotyczy wsi. Zobacz też: inne znaczenia.

Tarnowo Podgórne

wieś
Centrum miejscowości
Państwo	Polska
Województwo	wielkopolskie
Powiat	poznański
Gmina	Tarnowo Podgórne
Liczba ludności (2018)	5778[2]
Strefa numeracyjna	61
Kod pocztowy	62-080[3]
Tablice rejestracyjne	PZ
SIMC	0597446
Położenie na mapie gminy Tarnowo Podgórne Tarnowo Podgórne
Położenie na mapie Polski Tarnowo Podgórne
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego Tarnowo Podgórne
Położenie na mapie powiatu poznańskiego Tarnowo Podgórne
52°27′52″N 16°39′46″E/52,464444 16,662778[1]
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Tarnowo Podgórne – wieś sołecka w zachodniej Polsce, położona w województwie wielkopolskim, w powiecie poznańskim, siedziba gminy Tarnowo Podgórne. Miejscowość leży przy drodze krajowej nr 92, zaliczana jest do aglomeracji poznańskiej.

Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od drugiej połowy XIII wieku. Wymieniona po raz pierwszy w dokumencie zapisanym po łacinie z 1257 pod staropolską nazwą „Tarnovo”, 1293 „Tarnouo, Tarnovo”, 1383 „Tarnowo, Tarnow”, 1425 „Tharnowo”, 1427 „Tharnowa”^[4]. W języku niemieckim Schlehen^[5][6].

Nazwa „Tarnowo Podgórne” nawiązuje do widocznego w terenie wzniesienia o wysokości 103,7 metrów n. p. m. koło biorącej od niego nazwę wsi Góra. Jest ona późna i nie była znana w średniowieczu kiedy to nazywano ją po prostu „Tarnowo”^[4].

Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską i początkowo była własnością książęcą, rycerską należącą do lokalnej szlachty polskiej z rodu Zarębów, a później kościelną, własnością biskupstwa poznańskiego. Od 1320 tereny, na których powstała miejscowość leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W XIV wieku miejscowość leżała w powiecie poznańskim Korony Królestwa Polskiego. Od 1288 znajdowała się w parafii Lusowo, 1383 była siedzibą własnej parafii. W 1510 znajdowała się w dekanacie Oborniki^[4].

W 1257 książę wielkopolski Bolesław Pobożny obdarzył immunitetem wsie Tarnowo Podgórne (wówczas Tarnowo), Łęgowo, Zrazim, Czeszewo i Brzostkowo komesa Janka syna Olbrachta z rodu Zarembów. Bolesław Poboży przebywał wówczas w okolicy m.in. trzymał do chrztu syna Janka Zaremby Sędziwoja z Jarocina. W 1293 książę wielkopolski Przemysł II potwierdził, że Filip archidiakon gnieźnieński, Sędziwój podkomorzy kaliski, Mikołaj wojewoda tczewski i Michał podczaszy kaliski, synowie Janka, nadali biskupstwu poznańskiemu dwie wsie Tarnowo, z których jedna należała do ich ojca Janka, a druga do ich stryja Arkembolda Zaremby^[4].

Dokument Z 15 lipca 1288 opisuje parafię w Lusowie: „ ...przyznajemy kościołowi w Lusowie te wsie do parafii: Lusowo, Lusówko, Tarnowo i drugie Tarnowo, Kobylniki, Sady, Swadzim i Sierosław, a z innych wsi dziesięciny: z Rumianka, Piątkowa (obecnie część miasta Poznań) Sobiesiernia, Brzeźna...”. Zawarty został w II tomie Kodeksu dyplomatycznego Wielkopolski.

W XIV wieku miejscowość była wsią biskupstwa poznańskiego. W 1360 Jan z Lutogniewa biskup poznański nadał Janowi Grance z Mrowina sołectwo we wsi Tarnowo założone na prawie magdeburskim. W 1402 sołtys tarnowski toczył proces sądowy z Sędziwojem Gołanieckim. W 1402 Piotr (Pietrasz) sołtys tarnowski toczył procesy z Wierzbiętą Gołanieckim dziedzicem w Jankowicach o trzy konie, o dęby oraz rzeczy zajęte Piotrowi w gaju. W 1478 biskup poznański Andrzej Bniński nadał szlachcicowi Wierzchaczewskiemu sołectwo w Tarnowie zgodnie z zasadami opisanymi w przywileju lokacyjnym^[4].

W 1493 odnotowany został pracownik Marcin Stary, który był sołtysem tarnowskim. W 1509 odnotowano, że sołtys miał we wsi 3 łany. W 1526 odnotowano Jana sołtysa wsi, Łukasza ławnika, 4 łany sołeckie, wolny łan sołecki, przywilej sołecki, a w 1563 4 łany sołeckie^[4].

W 1526 miała miejsce wizytacja prebendy kanonickiej fundi „Tarnowo” zarządzanej przez kanonika Stanisława Mielżyńskiego dzięki czemu zachował się XVI wieczny opis stanu wsi. Zadnotowano wówczas relację ławnika Łukasza i sołtysa Jana, którzy zaprzysięgli, że we wsi Tarnowo jest 21 łanów osiadłych, włącznie z wolnym łanem sołeckim. Z każdego łanu płacono kanonikowi po jednej ćwiertni żyta, pszenicy i owsa oraz 3 grosze. We wsi były łany opuszczone. Jeden łan zwany Woskowski oraz pół łana Runtorowskiego były złączone z miejscowym folwarkem biskupim i uprawiane były dla dworu. Kanonik nic z nich nie dostawał. Z pozostałych 7 łanów opustoszałych uprawianych przez kmieci w zamian za czynsz taki sam, jak z łanów osiadłych. Wspomniano, że ostatnio odszedł kmieć Grzegorz, zostawiając jeden łan dobrze obsiany. We wsi było trzech sołtysów, którzy mieli 4 łany, z których nie płacono kanonikowi czynszu ani małdratu czyli dziesięciny z powodu służby na rzecz biskupa, na co specjalny przywilej mieli kmiecie. Natomiast kmiecie Wojciech Kokoszka, Wojciech Wawrzynek, Wojciech Matysek, Jakub Skórka, Wit Okroj, Piotr Kasala byli ekskomunikowani z powodu niepłacenia małdratów czyli dziesięcin. Z nich Kokoszka, Matysek i Okroj nie mieli już łanów, lecz siedzieli na samych zagrodach (łac. „edificia”) jako zagrodnicy, co w ocenie kanonika dawało nadzieję, że jednak zapłacą. Wojciecha Wawrzynkę oraz Jakuba Skórkę podejrzewano o zamiar ucieczki i nie sądzono aby kiedykolwiek zapłacili zaległości^[4].

Wieś wspominały XVI wieczne zapisy podatkowe. W 1423 w Tarnowie było 30 łanów. W 1478 Góra i Tarnowo wymienione zostały wśród wsi zalegających z podatkami królewskimi. W 1508 miejscowość zapłaciła wiardunki wojenne od 20 łanów, a od 3 karczm po 6 gr. W 1509 miała miejsce pobór od 19 łanów, dwóch łanów sołeckich, 3 karczm po 3 grosze. W 1521 w Tarnowie było 30 łanów, z czego tylko 1,5 łana nie było uprawiane. W 1526 we wsi odnotowano 21 łanów osiadłych i 9 łanów opuszczonych. W 1535 pobrano podatki od 2 łanów opustoszałych. W 1563 pobór od 16 łanów osiadłych, 4 łanów sołeckich, dwóch karczm, kowala, krawca. W 1580 miał miejsce pobór z Tarnowa wsi biskupa poznańskiego od 12 łanów, 3 zagrodników, 11 komorników, 3 rzemieślników, 3/8 łana roli karczmarskiej oraz od palenia gorzałki ^[4].

Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim.

W latach 1946–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego.

• kościół pw. Wszystkich Świętych wybudowany w 1464 roku, przebudowany w XVIII wieku, gotycki;
• kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa z 1901 roku, najpierw ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki (filialny);
• piwnice domu celnego z 1. połowy XIX wieku.

W 2018 r. Tarnowo Podgórne liczyło 5778 mieszkańców^[2], stanowiąc jedną z największych wsi w województwie wielkopolskim. Mimo tego miejscowość ta nie jest największą jednostką osadniczą gminy. Położone przy granicy z Poznaniem – Przeźmierowo – w tym samym czasie zamieszkiwało 6538 osób^[2]. Powierzchnia sołectwa obejmuje 16,42 km², co daje gęstość zaludnienia rzędu 267,78 osób/km²^[7].

• Kościół greckokatolicki:
  • placówka duszpasterska w Tarnowie Podgórnym, nabożeństwa prowadzone są w kościele rzymskokatolickim Wszystkich Świętych^[8]
• Kościół rzymskokatolicki:
  • parafia Wszystkich Świętych^[9]

Obecnie najbardziej znanym zespołem sportowym wywodzącym się z Tarnowa Podgórnego jest drużyna kolarska GKS Tarnovia Tarnowo Podgórne, której zawodnicy w 2010 roku wywalczyli 7 medali na Mistrzostwach Polski w tym 2 złote. Od 2012 roku w Tarnowie Podgórnym organizowany jest „Bieg Lwa” na dystansie półmaratońskim.

W miejscowości znajduje się wiele nowoczesnych obiektów sportowych, takich jak :

• stadion piłkarski GKS Tarnovia (ok. 500 miejsc siedzących),
• hala sportowa z trybunami,
• kręgielnia klasyczna,
• boisko piłkarskie ze sztuczną nawierzchnią,
• aquapark Tarnowskie Termy
• kompleks mniejszych boisk tartanowych wraz z kortami tenisowymi,
• pierwsze w województwie wielkopolskim pełnowymiarowe kryte lodowisko.
• pole golfowe w Rumianku
• sztuczne jezioro z parkiem^[10]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Tarnowem Podgórnym.

• Paweł Dembiński: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. V, (Ś – W), hasło „Tarnowo”. Poznań: Wydawnictwo PTPN, 2011, s. 278-281.