Polskie Towarzystwo Socjologiczne

Polskie Towarzystwo Socjologiczne (PTS) – polskie towarzystwo naukowe zrzeszające socjologów polskich. Powstało w 1931 roku.

Towarzystwo prowadzi działalność naukową, wydawniczą i popularyzatorską, organizuje Ogólnopolskie Zjazdy Socjologiczne, przyznaje nagrody naukowe oraz reprezentuje polskie środowisko socjologiczne w organizacjach międzynarodowych. Liczy ok. 1,5 tys. członków. Siedziba towarzystwa mieści się w Warszawie.

Wśród statutowych celów towarzystwa znajdują się: popieranie rozwoju socjologii, upowszechnianie wiedzy socjologicznej, kształtowanie etyki zawodowej socjologów oraz reprezentowanie interesów członków Towarzystwa w zakresie ich działalności naukowo-zawodowej. Członkiem towarzystwa może zostać osoba, które ukończyła studia socjologiczne lub pokrewne, albo inna pod warunkiem, że posiada dorobek w zakresie socjologii. Pozostałe osoby mogą zostać członkami stowarzyszonymi.

Polskie Towarzystwo Socjologiczne powstało w 1931 roku, założone przez Floriana Znanieckiego. Po IIWŚ, zawiązało się ponownie 1957, po okresie stalinowskim, gdy socjologia mogła ponownie funkcjonować jako dyscyplina akademicka^[1][2].

Na zebraniu założycielskim, które odbyło się 13 grudnia 1957 roku w Warszawie, pierwszym przewodniczącym Towarzystwa został wybrany Stanisław Ossowski. W okresie PRL PTS stanowiło forum otwartej dyskusji naukowej oraz organizację stosującą demokratyczne procedury wyboru władz. W ramach Towarzystwa przygotowywano niezależne ekspertyzy i diagnozy społeczne, a jego działalność przyczyniła się do ugruntowania wysokiej pozycji polskiej socjologii również poza środowiskiem akademickim.

Po przemianach ustrojowych w 1989 roku znaczenie Towarzystwa jako jedynego forum swobodnej debaty zmalało, jednak organizacja zachowała ważną rolę w życiu polskiej socjologii. Oprócz wspierania działalności naukowej zaczęła również częściej zabierać głos w debacie publicznej, między innymi w sprawach dotyczących promowania demokracji i społeczeństwa obywatelskiego, np. zasad publikacji sondaży wyborczych^[1].

Działalność Towarzystwa opiera się na pracy Zarządu Głównego, oddziałów terenowych i sekcji tematycznych. Według danych z 2013 roku PTS liczyło ponad 1200 członków, posiadało 14 oddziałów terenowych oraz 17 sekcji tematycznych^[1].

Oddziały terenowe (Białystok, Gdańsk, Katowice, Kraków, Lublin, Łódź, Opole, Poznań, Rzeszów, Szczecin, Toruń, Warszawa, Wrocław, Zielona Góra) organizują spotkania naukowe, współpracują z uczelniami, instytucjami naukowymi oraz władzami lokalnymi, a także prowadzą działalność popularyzującą socjologię. Sekcje tematyczne organizują konferencje, przygotowują publikacje oraz opracowują ekspertyzy dotyczące problemów społecznych^[1].

W PTS istnieją sekcje: Historii Socjologii, Kół Naukowych, Metodologii Badań Społecznych, Socjologii Miasta, Socjologii Wsi i Rolnictwa, Socjologii Nauki, Socjologii Pracy, Socjologii Zdrowia i Medycyny, Socjologii Prawa, Socjologii Dewiacji i Kontroli Społecznej, Socjotechniki, Socjologii Religii, Socjologii Wojska, Pracy Socjalnej, Antropologii Społecznej.

Elementem tradycji Polskiego Towarzystwa Socjologicznego jest przyznawanie nagród naukowych. Najważniejsze z nich stanowią Nagroda im. Stanisława Ossowskiego, przyznawana od 1973 młodym autorom wyróżniających się książkowych publikacji socjologicznych, oraz przyznawana od 1992 (przez PTS, przedtem przez PAN^[3]) Nagroda im. Floriana Znanieckiego za najlepsze prace magisterskie z zakresu socjologii. W 2009 roku Towarzystwo rozpoczęło również przyznawanie nagrody za najlepsze tłumaczenie tekstów socjologicznych^[1][4].

Autorzy opracowania poświęconego historii PTS określają nagrody PTS jako element tradycji i tożsamości polskiego środowiska socjologicznego^[1].

Do najważniejszych przedsięwzięć Towarzystwa należą Ogólnopolskie Zjazdy Socjologiczne, organizowane od 1965 roku jako kontynuacja przedwojennych zjazdów socjologów polskich z lat 1930 i 1935. Zjazdy odbywają się cyklicznie co trzy lata i należą do największych kongresów nauk społecznych w Polsce. Ich celem jest prezentacja wyników badań oraz integracja środowiska socjologicznego^[1].

Polskie Towarzystwo Socjologiczne jest wydawcą anglojęzycznego kwartalnika „Polish Sociological Review”, ukazującego się od 1961 roku (do 1993 roku pod nazwą The Polish Sociological Bulletin). Pismo należy do najbardziej renomowanych polskich czasopism z zakresu nauk społecznych publikowanych w języku angielskim^[1][5].

Od 1991 PTS wydaje też biuletyn „Bibliograficzna Informacja Bieżąca”, który rejestruje znaczącą część prac socjologicznych wydawanych w Polsce^[1][2][6].

PTS uczestniczy w realizacji krajowych i międzynarodowych projektów badawczych, współpracując z uczelniami oraz instytucjami publicznymi. Wśród przedsięwzięć realizowanych są takie projekty jak europejski projekt badawczy YOUNEX dotyczący wykluczenia społecznego młodych bezrobotnych^[1].

Towarzystwo reprezentuje polskie środowisko socjologiczne w International Sociological Association oraz European Sociological Association(inne języki). Przedstawiciele PTS pełnili funkcje we władzach obu organizacji^[1].

• Stanisław Ossowski (1957–1963)
• Nina Assorodobraj-Kula (1964–1968)
• Władysław Markiewicz (1969–1972)
• Jerzy Szacki (1972–1976)
• Stefan Nowak (1976–1983)
• Janusz Ziółkowski (1983–1989)
• Antonina Kłoskowska (1989–1994)
• Antoni Sułek (1994–1998)
• Andrzej Kojder (1998–2002)
• Włodzimierz Wesołowski (2002–2005)
• Piotr Gliński (2005–2011)
• Grażyna Skąpska (2011–2017)
• Krzysztof Konecki (2017–2023)
• Mirosława Grabowska (od 2023)

Biuro Towarzystwa mieści się w Warszawie, w Pałacu Staszica przy ul. Nowy Świat 72, pok. 216.