Internetowa Encyklopedia „Wiki”

Onowodek


Onowodek
Ilustracja
Aponogeton madagascariensis
Systematyka[1]
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Klad

rośliny naczyniowe

Klad

rośliny nasienne

Klasa

okrytonasienne

Klad

jednoliścienne

Rząd

żabieńcowce

Rodzina

onowodkowate

Rodzaj

onowodek

Nazwa systematyczna
Aponogeton L. f.
Suppl. Pl.: 32 (1782)
Aponogeton natans
Aponogeton distachyos
Aponogeton lakhonensis

Onowodek[2], aponogeton[3] (Aponogeton L. f.) – jedyny rodzaj w obrębie monotypowej rodziny onowodkowatych (Aponogetonaceae Planch.) z rzędu żabieńcowców (Alismatales). Do rodzaju należy ok. 50[1]–56[4] gatunków. Są to hydrofity występujące głównie w południowej Afryce, poza tym w południowej i południowo-wschodniej Azji oraz w Australii[5]. Rodzaj pochodzi z Australii, gdzie wyewoluuował i skąd rozprzestrzenił się do Afryki i Azji[6]. Pąki kwiatowe i kwiatostany onowodka dwukłosowego są spożywane jako przysmak w Afryce Południowej i dlatego roślina jest tam powszechnie uprawiana. Szereg gatunków uprawianych jest także w akwariach i stawach jako rośliny ozdobne[4].

Morfologia

Pokrój
Hydrofity zakorzenione na dnie z liści pływającymi na powierzchni wody lub zanurzonymi[2], rzadko wzniesionymi nad powierzchnię[4]. Rośliny z bogatym w skrobię kłączem[4].
Liście
Skrętoległe, wyrastają ze szczytu kłącza tworząc rozetę. Na ogół wyraźnie wykształcony jest ogonek liściowy. Blaszka liściowa różnego kształtu, ale zwykle o tępym lub zaokrąglonym wierzchołku i nasadzie. Żyłki podstawowe biegną równoległe (łukowato) od nasady do szczytu liścia i połączone są poprzecznymi żyłkami drugiego rzędu[4].
Kwiaty
Niewielkie, zebrane w kłosokształtne kwiatostany (pojedyncze lub zebrane po kilka). Okwiat bywa całkiem zredukowany, ale zwykle składa się z dwóch do 6 drobnych listków[4]. Kwiaty są zwykle obupłciowe i promieniste. Sześć pręcików w dwóch okółkach otacza apokarpijne słupkowie[2]. Słupki są trzy, górne i siedzące[4].
Owoce
Mieszek[2] z wygiętym dzióbkiem. Nasiona bez okresu spoczynku – kiełkują natychmiast po uwolnieniu z owocu[4].

Systematyka

Pozycja rodziny w rzędzie żabieńcowców według systemu APG V z 2026 roku[7][8]
żabieńcowce

kosatkowate Tofieldiaceae




obrazkowate Araceae






żabieńcowate Alismataceae




łączniowate Butomaceae



żabiściekowate Hydrocharitaceae







onowodkowate Aponogetonaceae




bagnicowate Scheuchzeriaceae




świbkowate Juncaginaceae




Maundiaceae






posydoniowate Posidoniaceae



rupiowate Ruppiaceae




bałwanicowate Cymodoceaceae





zosterowate Zosteraceae



rdestnicowate Potamogetonaceae











Wykaz gatunków[9]
  • Aponogeton abyssinicus Hochst. ex A.Rich.
  • Aponogeton afroviolaceus Lye
  • Aponogeton angustifolius Aiton
  • Aponogeton appendiculatus H.Bruggen
  • Aponogeton azureus H.Bruggen
  • Aponogeton bernierianus (Decne.) Hook.f.
  • Aponogeton bogneri H.Bruggen
  • Aponogeton boivinianus Baill. ex Jum.
  • Aponogeton bruggenii S.R.Yadav & Govekar
  • Aponogeton bullosus H.Bruggen
  • Aponogeton capuronii H.Bruggen
  • Aponogeton cordatus Jum.
  • Aponogeton crispus Thunb. – onowodek kędzierzawy[10]
  • Aponogeton cuneatus S.W.L.Jacobs
  • Aponogeton dassanayakei Manaw. & Yakand.
  • Aponogeton decaryi Jum. ex Humbert
  • Aponogeton desertorum Zeyh. ex Spreng.
  • Aponogeton dioecus Bosser
  • Aponogeton distachyos L.f. – onowodek dwukłosowy[2]
  • Aponogeton eggersii Bogner & H.Bruggen
  • Aponogeton elongatus F.Muell. ex Benth.
  • Aponogeton euryspermus Hellq. & S.W.L.Jacobs
  • Aponogeton fotianus J.Raynal
  • Aponogeton fugax J.C.Manning & Goldblatt
  • Aponogeton gottlebei Kasselm. & Bogner
  • Aponogeton hexatepalus H.Bruggen
  • Aponogeton jacobsenii de Wit
  • Aponogeton junceus Lehm.
  • Aponogeton kannangarae M.A.Silva, Deshaprema & Manamperi
  • Aponogeton kimberleyensis Hellq. & S.W.L.Jacobs
  • Aponogeton lakhonensis A.Camus
  • Aponogeton lancesmithii Hellq. & S.W.L.Jacobs
  • Aponogeton longiplumulosus H.Bruggen
  • Aponogeton loriae Martelli
  • Aponogeton madagascariensis (Mirb.) H.Bruggen – onowodek okienkowaty[2], o. madagaskarski[10]
  • Aponogeton masoalaensis Bogner
  • Aponogeton natalensis Oliv.
  • Aponogeton natans (L.) Engl. & K.Krause
  • Aponogeton nateshii S.R.Yadav
  • Aponogeton nudiflorus Peter
  • Aponogeton prolifer Hellq. & S.W.L.Jacobs
  • Aponogeton queenslandicus H.Bruggen
  • Aponogeton ranunculiflorus Jacot Guill. & Marais
  • Aponogeton rehmannii Oliv.
  • Aponogeton rigidifolius H.Bruggen
  • Aponogeton robinsonii A.Camus
  • Aponogeton satarensis Sundararagh., A.R.Kulk. & S.R.Yadav
  • Aponogeton schatzianus Bogner & H.Bruggen
  • Aponogeton stuhlmannii Engl.
  • Aponogeton subconjugatus Schumach. & Thonn.
  • Aponogeton tenuispicatus H.Bruggen
  • Aponogeton tofus S.W.L.Jacobs
  • Aponogeton troupinii J.Raynal
  • Aponogeton ulvaceus Baker – onowodek olbrzymi[10]
  • Aponogeton undulatus Roxb. – onowodek pofałdowany[10]
  • Aponogeton vallisnerioides Baker
  • Aponogeton vanbruggenii Hellq. & S.W.L.Jacobs
  • Aponogeton viridis Jum.
  • Aponogeton wolfgangianus S.R.Yadav
  • Aponogeton womersleyi H.Bruggen

Przypisy

  1. ↑ a b Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2016-10-27] (ang.).
  2. ↑ a b c d e f Alicja i Jerzy Szweykowscy (red.): Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 599-600. ISBN 83-214-1305-6.
  3. ↑ Ludmiła Karpowiczowa (red.): Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973, s. 85.
  4. ↑ a b c d e f g h Maarten J. M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World: An Illustrated Encyclopedia of Vascular Plants. Richmond, Chicago: Kew Publishing, The University of Chicago Press, 2017, s. 126. ISBN 978-1-84246-634-6.
  5. ↑ Surrey W.L. Jacobs, Donald H. Les, Michael L. Moody, C. Barre Hellquist. Two new species of Aponogeton (Aponogetonaceae), and a key to species from Australia. „Telopea”. 11(2), s. 129-134, 2006. Royal Botanic Gardens and Domain Trust. ISSN 0312-9764. [dostęp 2010-06-22]. 
  6. ↑ Donald H. Lesac, Michael L. Moodya, Surrey W. L. Jacobs. Phylogeny and Systematics of Aponogeton (Aponogetonaceae): The Australian Species. „Systematic Botany”. 30(3), s. 503-519, 2005. DOI: 10.1600/0363644054782215. [dostęp 2010-06-22]. 
  7. ↑ James W. Byng (i inni). Large‐scale nuclear and plastid phylogenomic analyses inform an updated Angiosperm Phylogeny Group classification: APG V. „Journal of Systematics and Evolution”. 64 (5), s. 845–874, 2026-09-17. DOI: 10.1111/jse.70096. 
  8. ↑ James W. Byng, Rogier van Vugt, Ehoarn Bidault, Mark W. Chase, Maarten J.M. Christenhusz: Angiosperm Phylogeny Poster APG V. APG V (2026), supplementary information. [dostęp 2026-10-06].
  9. ↑ Plants of the World Online (POWO). The Royal Botanic Gardens, Kew, 2026. [dostęp 2026-10-6]. (ang.).
  10. ↑ a b c d Jerzy Lewczuk: Domowe akwarium słodkowodne. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1990, s. 135. ISBN 83-09-01309-4.