Oleg Kaługin

Oleg Daniłowicz Kaługin (ros. Олег Данилович Кaлyгин; ur. 6 września 1934 w Leningradzie). Członek KPZR od 1957 roku, wystąpił z partii w 1990. Były generał major KGB, przez długi czas szef operacji KGB w Stanach Zjednoczonych, Szef Służby nr 2, a następnie Zarządu „K” (Kontrwywiadu zagranicznego I Zarządu Głównego KGB), później krytyk tej instytucji.

Urodzony w Leningradzie, syn oficera NKWD. Służbę w organach bezpieczeństwa Związku Radzieckiego rozpoczął w 1952 roku w Ministerstwie Bezpieczeństwa Państwowego MGB jako praktykant. Równocześnie rozpoczął studia na wydziale filologii angielskiej Leningradzkiego Instytutu Języków Obcych MGB, MWD i KGB.

W 1955 roku odbył staż w UKGB dla obwodu leningradzkiego. Po ukończeniu studiów w 1956 roku został skierowany do wywiadu. Tam uczył się w szkole nr 101, którą ukończył z pierwszą lokatą. Od sierpnia 1958 roku był oficerem operacyjnym I wydziału KGB, odpowiedzialnego do 1960 roku za USA, Kanadę i Amerykę Łacińską.

Od września 1958 roku do sierpnia 1959 roku przebywał na misji zagranicznej w Stanach Zjednoczonych. W rezydenturze KGB w Nowym Jorku, gdzie pracował pod przykrywką studenta wydziału filologicznego Leningradzkiego Uniwersytetu Państwowego im. A. A. Żdanowa. Studiował również na wydziale dziennikarstwa Uniwersytetu Columbia w Nowym Jorku, w ramach programu wymiany studenckiej.

Ponownie znalazł się w USA w 1960 roku, jako stażysta pod przykrywką korespondenta radia Moskiewskiego. Zaprzyjaźnił się wówczas z Aleksandrem Jakowlewem, w latach pieriestrojki jednym z głównych doradców Michaiła Gorbaczowa.

W marcu 1964 roku został przedwcześnie odwołany do ZSRR z powodu zdrady w Genewie oficera Drugiego Zarządu Głównego (WGUII) KGB, kapitana Jurija Nosenki. Po powrocie uczył na kursach w szkole nr 101.

W 1965 roku, pod przykrywką funkcji drugiego, następnie pierwszego sekretarza ambasady radzieckiej w Waszyngtonie, objął stanowisko zastępcy rezydenta Pierwszego Zarządu Głównego Komitetu Bezpieczeństwa Państwowego.

Po powrocie do Moskwy w 1970 roku, został zastępcą szefa, a w 1973 roku szefem Służby Nr 2 Kontrwywiadu Zagranicznego. Służba nr 2 powstała w styczniu 1963 roku i na jej podstawie, na mocy rozkazu KGB nr 0016 z 1974 roku utworzono Zarząd „K” kontrwywiadu zagranicznego PZG KGB, czyli Pierwszy Zarząd Główny Komitetu Bezpieczeństwa Państwowego, którym Kaługin kierował do połowy listopada 1979 roku.

Będąc zwolennikiem agresywnych działań zdobył zaufanie Jurija Andropowa i uzyskał w 1974 roku nominację do stopnia generała, wówczas najmłodszego w strukturach KGB. W 1980 roku, z powodu osobistego konfliktu z szefem PZG KGB Władimirem Kriuczkowem, został przesunięty do Leningradu na stanowisko zastępcy szefa obwodowego urzędu KGB. Być może podczas pobytu w USA podjęto próbę oceny jego lojalności, o czym nie zameldował. Według części źródeł mogło to być prawdziwym powodem jego przeniesienia do UKGB Leningradu.

Po rozpoczęciu pieriestrojki rozpoczął otwartą krytykę kierownictwa resortu. Gdy trzy lata później zwrócił się publicznie do Gorbaczowa z apelem o generalną reformę władz bezpieczeństwa, został na jego polecenie pozbawiony stopnia, orderów i prawa do emerytury.

Sprawa ta przyniosła Kaługinowi rozgłos i zyskała poparcie środowisk demokratycznych, co pomogło mu zostać wybranym do Dumy. Podczas puczu sierpniowego, w 1991 roku, działał w najbliższym otoczeniu prezydenta Jelcyna, współuczestnicząc w obronie Białego Domu (siedziby Rady Najwyższej). Po stłumieniu puczu odzyskał rangę i przywileje i został doradcą nowego szefa KGB Władimira Bakatina. Opowiadał się wielokrotnie za zwiększeniem politycznej kontroli nad działaniami wywiadu.

Po odbyciu szeregu rozmów i wizyt w Stanach Zjednoczonych, u dawnych przeciwników w amerykańskim środowisku wywiadowczym, w 1997 roku Kaługin ubiegał się o status stałego rezydenta w Stanach Zjednoczonych. Jego podanie zarówno ujawniło, jak i spotkało się z przeciwstawieniem ze strony kilku emerytowanych oficerów amerykańskiego wywiadu. W publicznym wystąpieniu w Arlington w stanie Wirginia, po otrzymaniu nagrody czasopisma Sources Journal, Kaługin powiedział:

Ja nie uciekałem. Nie zdradziłem swojego kraju. Nigdy nie współpracowałem z inną agencją amerykańską ani innego kraju. Jestem obywatelem rosyjskim i próbuję żyć uczciwie i godnie.

W czasie pobytu w USA Kaługin ujawnił tożsamość kilku radzieckich agentów i zeznawał na ich procesach, za co w 2002 roku sąd w Rosji skazał go zaocznie na 15 lat więzienia, degradację i utratę odznaczeń. Jednym z utajnionych przez niego radzieckich agentów był pułkownik rezerwy Armii USA George Trofimoff(inne języki) (kryptonim KGB: „Markiz”).

Oleg Kaługin zajął się również pracą autorską, opublikował dwie książki o swej działalności:

• Burning Bridges (1992)
• The First Directorate (1994)

W Rosji w 1995 roku ukazały się jego pamiętniki pod tytułem Proszczaj, Łubianka (Żegnaj Łubianko).

W 1994 roku razem z Williamem Colbym zaprojektował szpiegowską grę komputerową pt. Spycraft(inne języki).