Internetowa Encyklopedia „Wiki”

Obraza uczuć religijnych


Tęczowa Madonna – adaptacja Czarnej Madonny z Częstochowy, którą uznano za obrażającą uczucia religijne[1]

Obraza uczuć religijnych – polskie prawo penalizujące bluźnierstwo[2]. Obraza uczuć religijnych stanowi w Polsce czyn zabroniony na mocy art. 196 znajdującego się w 24 rozdziale Kodeksu Karnego, zatytułowanym „przestępstwa przeciwko wolności sumienia i wyznania”.

Treść

Art. 196. Kto obraża uczucia religijne innych osób, znieważając publicznie przedmiot czci religijnej lub miejsce przeznaczone do publicznego wykonywania obrzędów religijnych, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny

Wybrane przypadki

W grudniu 2001 r. artystka Dorota Nieznalska zaprezentowała instalację artystyczną Pasja, w ramach której zestawiła krzyż grecki z męskimi genitaliami[3]. Na podstawie zawiadomienia posła Roberta Strąka i posłanki Gertrudy Szumskiej wniesiono w kwietniu 2002 r. oskarżenie o obrazę uczuć religijnych[4]. 18 lipca 2003 roku sąd rejonowy w Gdańsku orzekł, że Dorota Nieznalska jest winna i skazał ją na 6 miesięcy ograniczenia wolności w postaci prac społecznych[4]. W 2009 roku została ostatecznie uniewinniona po długotrwałym postępowaniu sądowym, ponieważ sąd nie stwierdził zamiaru urażenia uczuć religijnych[3][5].

W 2009 piosenkarka Dorota Rabczewska stwierdziła w wywiadzie, że „bardziej wierzy w dinozaury niż w Biblię”, bo – jej zdaniem – „ciężko wierzyć w coś, co spisał jakiś napruty winem i palący jakieś zioła”. Zawiadomienie do prokuratury złożył przewodniczący Ogólnopolskiego Komitetu Obrony przed Sektami Ryszard Nowak[6]. W 2012 została uznana za winną i ukaraną grzywną w wysokości 5 tys. złotych[7]. 15 września 2022 r. Europejski Trybunał Praw Człowieka orzekł, że skazanie Doroty Rabczewskiej za obrazę uczuć religijnych było w istocie naruszeniem art. 10 Konwencji o ochronie praw człowieka, gwarantującego prawo do wyrażania opinii[8][9].

W maju 2019 roku Elżbieta Podleśna została aresztowana za publiczne zaprezentowanie obrazu znanego jako Tęczowa Madonna, będącego adaptacją Czarnej Madonny Częstochowskiej[10]. Zatrzymanie zostało skrytykowane przez Amnesty International[11], Helsińską Fundację Praw Człowieka[12] i Human Rights Watch[13]. W marcu 2021 Elżbieta Podleśna i dwie inne aktywistki zostały ostatecznie uniewinnione[14].

W październiku 2022 r. posłanka Lewicy Joanna Scheuring-Wielgus w wyniku wniosku prokuratury pozbawiona została przez Sejm immunitetu poselskiego w związku z wydarzeniami z 2020 r., kiedy to stanęła wraz z mężem w kościele, trzymając transparent „Kobieto! Sama umiesz decydować” oraz „Kobiety powinny mieć prawo do decydowania czy urodzić, czy nie, a nie państwo w oparciu o ideologię katolicką”. Prokuratura postawiła jej zarzut złośliwego przeszkadzania w wykonywaniu aktów religijnych[15].

Propozycje zaostrzenia prawa

W 2022 r. partia Solidarna Polska złożyła projekt dotyczący zaostrzenia przepisów o obrazie uczuć religijnych, które rozszerzałyby czyn karalny również na wyszydzanie Kościoła lub innego związku wyznaniowego oraz jego dogmatów[16][17]. W myśl projektu zostałby dodany w kodeksie także art. 27a, który zezwalałby na legalne głoszenie opinii związanych z wyznawaną religią. W ocenie przeciwników projektu jest to atak na prawo do krytyki Kościoła[18][19].

Krytyka i próby zniesienia prawa

Zdaniem posła Krzysztofa Mieszkowskiego art. 196 uderza w wolność wypowiedzi artystycznej[20]. W 2021 roku za wykreśleniem art. 196 opowiedziała się Koalicja Obywatelska, uzasadniając to częstym przedstawianiem zarzutów o obrazie uczuć religijnych aktywistom antyrządowym oraz konfliktem z art. 73 Konstytucji zapewniającym każdemu wolność pracy twórczej[21]. Do projektu KO odniósł się ówczesny Rzecznik Praw Obywatelskich Adam Bodnar. Zdaniem RPO przepis ten należy zmodyfikować, bowiem całkowite jego usunięcie skutkowałoby napięciami na tle religijnym[22].

Przypisy

  1. ↑ LGBT Virgin Mary triggers Polish activist's detention [online], 14 maja 2019 [dostęp 2026-01-19] (ang.).
  2. ↑ Poland, [w:] Policing Belief: The Impact of Blasphemy Laws on Human Rights, freedomhouse.org, s. 89-94 [dostęp 2026-03-23] [zarchiwizowane z adresu 2015-10-19].
  3. ↑ a b Joanna Kulesza, Jan Kulesza, Blasphemy Law in Poland, Jeroen Temperman, András Koltay (red.), wyd. 1, Cambridge University Press, 16 listopada 2017, s. 411–428, DOI: 10.1017/9781108242189.017, ISBN 978-1-108-24218-9.
  4. ↑ a b Jarosław Warylewski: Pasja czy obraza uczuć religijnych? Spór wokół art. 196 Kodeksu karnego. W: W kręgu teorii i praktyki prawa karnego: księga poświęcona pamięci profesora Andrzeja Wąska. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2005, s. 367–383. ISBN 83-227-2373-3. OCLC 503145902. [dostęp 2012-01-17].
  5. ↑ Grzegorz Szaro, Nieznalska uniewinniona, procesu nie będzie [online], trojmiasto.wyborcza.pl, 11 marca 2010 [dostęp 2026-03-23].
  6. ↑ Doda o autorach Biblii: napruci winem i palący jakieś zioła; będzie śledztwo [online], Gazeta Prawna, 30 października 2009 [dostęp 2026-03-23].
  7. ↑ Doda skazana za obrazę uczuć religijnych [online], wiadomosci.onet.pl, 16 stycznia 2012 [dostęp 2026-03-23].
  8. ↑ CASE OF RABCZEWSKA v. POLAND, [w:] HUDOC - European Court of Human Rights, hudoc.echr.coe.int, 15 września 2022 [dostęp 2026-03-23].
  9. ↑ Doda wygrywa w Strasburgu. Polska naruszyła Konwencję – OKO.press. oko.press. [dostęp 2022-10-16].
  10. ↑ Monika Sieradzka, Furor in Poland over 'rainbow madonna' [online], dw.com, 10 maja 2019 [dostęp 2026-03-23] (ang.).
  11. ↑ Polska: zatrzymanie aktywistki pod zarzutem obrazy uczuć religijnych [online], Amnesty International - Bronimy praw człowieka, 7 maja 2019 [dostęp 2026-03-23].
  12. ↑ Stanowisko HFPC ws. zatrzymania Elżbiety Podleśnej Хельсинкский фонд по правам человека [online], Хельсинкский фонд по правам человека [dostęp 2026-03-23] (ros.).
  13. ↑ Poland: Arrest Over Virgin Mary’s Rainbow Halo | Human Rights Watch [online], 8 maja 2019 [dostęp 2026-03-23] (ang.).
  14. ↑ Aktywistki uniewinnione. Zakończył się proces o obrazę uczuć religijnych w Płocku [online], oko.press [dostęp 2026-03-23].
  15. ↑ Joanna Scheuring-Wielgus straciła immunitet. „Ziobro nie zamknie mi ust”. Wprost, 2022-10-04. [dostęp 2022-10-16].
  16. ↑ Załóż nowe konto – O!Konto. konto.onet.pl. [dostęp 2022-10-16].
  17. ↑ Solidarna Polska powołuje komitet ustawodawczy „W obronie wolności chrześcijan”. www.gazetaprawna.pl, 2022-06-24. [dostęp 2022-10-16].
  18. ↑ Wyborcza.pl. warszawa.wyborcza.pl. [dostęp 2022-10-16].
  19. ↑ Fundacja FOR o projekcie ustawy „W obronie chrześcijan”: to atak na prawo do krytyki Kościoła. Rzeczpospolita. [dostęp 2022-10-16].
  20. ↑ WKZ: Chcą usunąć obrazę uczuć religijnych z polskiego prawa. „To młot na artystów”. ksiazki.wp.pl, 2021-01-18. [dostęp 2022-10-16].
  21. ↑ KO chce zniesienia kar za obrazę uczuć religijnych. www.gazetaprawna.pl, 2021-02-24. [dostęp 2022-10-16].
  22. ↑ Bodnar o karalności obrazy uczuć religijnych: Przepis zmodyfikować, a nie uchylać. www.gazetaprawna.pl, 2021-04-16. [dostęp 2022-10-16].