Lata 50. XVI wieku

XV wiek • XVI wiek • XVII wiek
Lata 1500–1509	Lata 1510–1519	lata 20. XVI wieku	lata 30. XVI wieku	lata 40. XVI wieku	« lata 50. XVI wieku »	lata 60. XVI wieku	lata 70. XVI wieku	lata 80. XVI wieku	lata 90. XVI wieku	Lata 1600–1609
1548 • 1549 • 1550 • 1551 • 1552 • 1553 • 1554 • 1555 • 1556 • 1557 • 1558 • 1559 • 1560 • 1561

• 1550
  • Karol V wystąpił przeciw szerzącej się w Niderlandach reformacji. Biskupi otrzymali uprawnienia inkwizytorskie, a wydany edykt przewidywał karę śmierci oraz konfiskatę mienia dla heretyków i ich współpracowników^[1].
  • Albrecht V został księciem Bawarii^[2.1].

• 1552
  • Książę moskiewski Iwan IV Groźny zdobył Chanat Kazański, następnie Chanat Astrachański (1556) i przyjął tytuł cara. Ziemie położone wzdłuż całego biegu Wołgi włączono do państwa rosyjskiego^[3]. Władztwo Wielkiego Księstwa Moskiewskiego rozciągało się po Syberię i Kaukaz, Iwan IV dążył też do Bałtyku przez Inflanty^[4.1][2.1].
  • Przy wsparciu Francji Rozpoczęła się wojna Maurycego Saskiego z cesarzem Karolem V. Wygrana strony sasko-francuskiej doprowadził do zawarcia układu w Pasawie, korzystnego dla protestantów. Francja utrzymała Metz, Toul i Verdun^[1.1][2.1].
  • Urodził się Walter Raleigh, angielski żeglarz (zm. 1618)^[2].

• 1553
  • Na angielskim tronie zasiadła Maria I Tudor zwana Krwawą, córka Henryka VIII i Katarzyny Aragońskiej, żona Filipa II. Przywróciła katolicyzm, doprowadzając w 1555 do uznania zwierzchności papieża nad Kościołem w Anglii oraz prześladowała protestantów, wśród których znalazł się Thomas Cranmer, spalony na stosie w 1556^[1.2][2.1].
  • Zmarł Maurycy Saski, elektor od 1547 i książę od 1541, po zwycięskiej bitwie przeciwko Albrechtowi z Brandenburgii-Kulmbach^[2.1].

• 1554
  • Królowa Maria I poślubiła Filipa II^[2.1].

• 1555
  • Filip II (ur. 1527), syn Karola V, został królem Hiszpanii, Neapolu, Sycylii, Mediolanu i Niderlandów^[2.1].
  • Pokój augsburski uchwalony przez sejm Rzeszy zalegalizował protestantyzm i wprowadził zasadę Cuius regio, eius religio – wyznanie poddanych odpowiadało wyznaniu panującego księcia^{[4.1][3.1][2.1]}.

• 1556
  • Abdykacja cesarza Karola V Habsburga. Imperium habsburskie podzielono między brata Ferdynanda (cesarz rzymski narodu niemieckiego) i syna Filipa II (król Hiszpanii, w tym Niderlandy i terytoria zamorskie); panowanie Filipa II (1556–1598) to okres hegemonii Hiszpanii^{[4.1][1.3][2.2]}.
  • Ferdynand I Habsburg, brat Karola V, został cesarzem rzymsko-niemieckim^[2.2].
  • Filip II Habsburg został królem Hiszpanii^[2.2].
  • Akbar został wielkim mogolem Indii^[2.2].

• 1557
  • Pierwsze bankructwo państwowe Habsburgów^[2.2].
  • Iwan IV zdobył Astrachań z rąk Tatarów^[2.2].
  • Abdullah, ostatni i najwybitniejszy władca z dynastii Szejbanidzów, zdobył Bucharę i uczynił ją stolicą państwa uzbeckiego^[2.2].

• 1558
  • Iwan IV Groźny wkroczył do Inflant. Zajął Narwę i Dorpat^[3.2] oraz zamki na wschodzie Inflant^[1.4].
  • Elżbieta I (ur. 1533), córka Henryka VIII, została królową Anglii (panowała do 1603, zm.)^[2.2].
  • Anglia utraciła Calais^[2.2].
  • Zmarł Karol V, cesarz rzymsko-niemiecki w latach 1519–1556 (ur. 1500)^[2.2].

• 1559
  • Podpisano pokój w Cateau-Cambrésis, kończący wojnę francusko-hiszpańską o Włochy^[1.5].
  • Francja zrzekła się roszczeń do Włoch na rzecz Hiszpanii^[2.2].
  • Lamoral, hrabia Egmont został mianowany przez króla hiszpańskiego namiestnikiem Flandrii i Artois^[2.2].
  • Filip II poślubił Elżbietę de Valois^[2.2].
  • Urodził się Johann Tilly, niemiecki feldmarszałek cesarski^[2.2].

• 1551
  • Najazd Tatarów. Zdobyto i spalono Bracław^[5.1].
  • Ukazało się pierwsze wydanie dzieła Andrzeja Frycza Modrzewskiego O naprawie Rzeczypospolitej^[5], wywierając wpływ na ówczesną myśl europejską^[4.1].
  • Do Wielkopolski przybyli wygnani z Czech bracia czescy (Jednota Braterska), nawiązujący do tradycji umiarkowanego husytyzmu. Propagowali bierny radykalizm społeczny, uległość wobec władzy państwowej oraz kult pracy fizycznej, bronili plebejuszy i zawarli unię z kalwinami. Do czołowych przywódców należeli Jan Ámos Komenský i Sz. Turnawski^[3.3].
• 1551–1553
  • W Ameryce Południowej powstawały pierwsze szkoły i uniwersytety: w Limie w 1551 oraz w Meksyku w 1553, wprowadzając cywilizację europejską z jej elementami edukacyjnymi^[4].

• 1556
  • Królowa Bona opuściła Polskę^[5.1].

• 1557
  • 14 września: Zawarto układ w Pozwolu między Polską a Zakonem inflackim skierowany przeciwko Rosji dążącej do opanowania Inflant^[5.1].

• 1558
  • Najazd wojsk Iwana IV na Inflanty^[5.1].

• 1559
  • Inflanty poddały się Zygmuntowi Augustowi w zamian za ochronę przed Rosją^[5.1].