Jerzy Pawłowski

Jerzy Władysław Pawłowski (ur. 25 października 1932 w Warszawie, zm. 11 stycznia 2005 tamże) – polski szermierz, szpieg i malarz. Pięciokrotny medalista igrzysk olimpijskich i wielokrotny medalista mistrzostw świata.

Urodzony w rodzinie o tradycjach patriotycznych, ojciec był żołnierzem AK^[1]. Brał udział w Powstaniu Warszawskim dostarczając powstańcom żywność i papierosy^[2]. Podczas ewakuacji w okolicach stadionu Legii Warszawa został ranny w twarz i stracił całkowicie lub prawie całkowicie wzrok w jednym oku^[3]. Ukończył liceum ogólnokształcące, a potem studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego^[4].

Podczas rozkopywania okopów znalazł oficerską szablę. Następnie w 1948 r. słuchał relacji z olimpiady w Londynie^[5]. 9 maja 1949 r. rozpoczął trening szermierki w klubie ZKS Ogniwo^[6]. W 1950 roku podczas mistrzostw Polski zdobył tytuł wicemistrza przegrywając w finale z Marianem Suskim^[7]. W 1952 r. został powołany do wojska i zaczął trenować w CWKS. Tam trafił w ręce węgierskiego trenera Janosa Keveya^[8]. W tym samym roku zdobył mistrzostwo Polski we florecie. Podczas jednej z walk pokonał przedwojennego olimpijczyka Antoniego Sobika^[9] i wystartował w igrzyskach olimpijskich w Helsinkach^[10]. Indywidualnie odpadł w grupie ćwierćfinałowej, zaś drużynowo zajął miejsca 5.–8.^[11]. W 1956 r. na igrzyskach w Melbourne zdobył dwa srebrne medale w turnieju szablistów – indywidualnie i drużynowo (wraz z Marianem Kuszewskim, Zygmuntem Pawlasem, Andrzejem Piątkowskim, Wojciechem Zabłockim i Ryszardem Zubem). W 1957 r. został pierwszym polskim indywidualnym mistrzem świata w szermierce, zwyciężając na mistrzostwach świata w Paryżu. W 1959 r. na mistrzostwach świata w Budapeszcie walnie przyczynił się do zdobycia przez Polskę pierwszego tytułu drużynowych mistrzów świata dzięki swemu pamiętnemu zwycięstwu nad Węgrem Rudolfem Kárpátim^[12]. W 1960 r. na igrzyskach w Rzymie zdobył wraz z drużyną srebrny medal w szabli (skład: Pawłowski, Kuszewski, Piątkowski, Zub, Zabłocki, Emil Ochyra)^[13]. W 1961 r. na mistrzostwach świata w Turynie indywidualnie zajął 4. miejsce, a drużynowo zdobył tytuł mistrza świata. W 1964 r. na igrzyskach w Tokio zdobył drużynowo brązowy medal. Rok 1968 to złoty medal w szabli indywidualnie w igrzyskach olimpijskich w Meksyku^[4].

Poza igrzyskami olimpijskimi zdobył także 19 medali mistrzostw świata, w tym siedmiokrotnie złoty (1957, 1965, 1966 – indywidualnie^[14.1] oraz 1959, 1961, 1962, 1963 – drużynowo^[14.2]). Był także 14-krotnym mistrzem Polski w szabli i florecie. W latach 1970–1974 pełnił funkcję prezesa Polskiego Związku Szermierczego. W tym okresie ukończył też studia prawnicze na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego.

Na początku 1952 r. otrzymał tytuł mistrza sportu^[15]. Dwukrotnie (1957 i 1968) w Plebiscycie Przeglądu Sportowego został uznany najlepszym sportowcem roku w Polsce. W 1967 r. Międzynarodowa Federacja Szermiercza przyznała mu wyróżnienie Chevalier Feyerick Challenge^[16].

Agent (ówczesna nazwa TW) UBP (Papuga) i TW Zarządu II SG WP (Szczery)^[17]. Od 1964 r. agent wywiadu CIA (Paweł). Zwerbowany podczas pobytu w USA, przekazywał Amerykanom głównie informacje personalne i towarzyskie o osobach z kręgów polityczno-wojskowych. W 1975 r. został w Polsce aresztowany pod zarzutem szpiegostwa na rzecz USA (według niego sam zgłosił fakt współpracy do polskich organów ścigania). 8 kwietnia 1976 r. został za to skazany na karę 25 lat więzienia, utratę praw publicznych na 10 lat i zdegradowanie do stopnia szeregowca (z majora) oraz pozbawienie Krzyży Kawalerskiego i Oficerskiego Orderu Odrodzenia Polski i innych odznaczeń^[18]. Po odbyciu 10 lat kary został zwolniony w drodze ułaskawienia, w ramach wymiany szpiegów pomiędzy CIA a KGB na moście Glienicke pomiędzy Poczdamem a ówczesnym Berlinem Zachodnim w 1985 r. Miał być wówczas wymieniony m.in. za wywiadowcę SB Mariana Zacharskiego. J. Pawłowski zdecydował się jednak pozostać w Polsce.

Po zwolnieniu z więzienia powrócił do amatorskiego uprawiania szermierki – zawodowego uprawiania zabroniły mu władze sportowe. Pod koniec życia zajął się malarstwem – głównie pejzażowym, a także bioenergoterapią. Napisał książki: Trud olimpijskiego złota (Warszawa 1973) i Najdłuższy pojedynek. Spowiedź szablisty wszech czasów – agenta CIA.

Był dwukrotnie żonaty. Z aktorką Teresą Szmigielówną miał syna Piotra (zm. 2021) kajakarza^[19], a z drugą żoną – Iwoną, syna Michała. Jego wnukami są aktorzy Stefan i Józef Pawłowscy^[20].

Pochowany na cmentarzu w Falenicy, w której spędził ostatnie lata życia^[21].

W 2007 r. powstał spektakl Teatru Telewizji pt. Kryptonim Gracz (scen. i reż. Agnieszka Lipiec-Wróblewska), dotyczący życia (głównie pozasportowego) Jerzego Pawłowskiego. Jego premiera odbyła się 28 stycznia 2008 r. W rolę głównego bohatera wcielił się Zbigniew Zamachowski.

2 lipca 2017 r. został uhonorowany gwiazdą w Alei Gwiazd Sportu we Władysławowie^[22].

• Jerzy Władysław Pawłowski (1932-2005) w bazie PKOl-u
• WiktorW. Bołba WiktorW., Szpieg olimpijski. Jerzy Pawłowski. Od PRL-owskiego celebryty do wroga państwa nr 1, Warszawa: Wydawnictwo Fronda, 2022, ISBN 978-83-8079-680-5 .
• PiotrP. Pytlakowski PiotrP., Mistrz, który przegrał życie, „Polityka”, 3/2005 (2487) .