Jan Salamucha
| |
| Kraj działania | |
|---|---|
| Data i miejsce urodzenia |
10 czerwca 1903 |
| Data i miejsce śmierci |
11 sierpnia 1944 |
| Wyznanie | |
| Kościół | |
| Inkardynacja | |
| Prezbiterat |
1925 |
| Odznaczenia | |
| |
Jan Salamucha (ur. 10 czerwca 1903 w Warszawie, zm. 11 sierpnia 1944 tamże[1]) – filozof chrześcijański związany z tzw. kołem krakowskim, logik, ksiądz katolicki, członek ONR. Znana jest jego analiza i próba formalizacji dowodu „z ruchu” na istnienie Boga, podanego przez Tomasza z Akwinu.
Życiorys
W 1920 roku ukończył gimnazjum w Warszawie, jako sanitariusz brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Wstąpił do seminarium duchownego i w 1925 roku otrzymał święcenia kapłańskie. Kontynuował naukę na wydziale teologicznym Uniwersytetu Warszawskiego, studiował również logikę matematyczną (zwaną wówczas logistyką) u Łukasiewicza i Leśniewskiego. Doktorat na podstawie pracy Zdania modalne u Arystotelesa uzyskał w roku 1927, po czym wyjechał do Rzymu kontynuować studia. 17 listopada 1937 roku otrzymał habilitację na Uniwersytecie Jagiellońskim. 6 grudnia 1938 został profesorem nadzwyczajnym teologii chrześcijańskiej na Wydziale Teologicznym UJ[2], obejmując tam katedrę filozofii chrześcijańskiej. Razem z Józefem Marią Bocheńskim i Janem Drewnowskim współtworzył koło krakowskie zajmujące się logiką matematyczną.
Przed wyborami do Rady Miasta Krakowa z 1938 został członkiem komitetu Polskiego Bloku Katolickiego[3].
6 listopada 1939 został wraz z innymi profesorami Uniwersytetu aresztowany w ramach Sonderaktion Krakau i wywieziony do obozu koncentracyjnego Sachsenhausen, a stamtąd w grudniu 1940 do Dachau. Wyszedł na wolność 4 stycznia 1941 i przedostał się do Warszawy. Działał w konspiracji pełniąc obowiązki kapelana NSZ i starając się doprowadzić do porozumienia między NSZ a Armią Krajową.
W czasie powstania warszawskiego oficjalnie pełnił funkcję kapelana oddziałów obwodu IV „Ochota” Armii Krajowej. Wieczorem 1 sierpnia 1944 roku przybył do Reduty Wawelskiej, przyprowadzając ze sobą przypadkowo napotkaną grupę żołnierzy z pułku AK „Baszta”[4]. Wszedł w skład nieformalnej rady wojennej, która kierowała obroną tego ośrodka oporu[5]. 11 sierpnia, po ewakuacji obrońców kanałami, pozostał wraz z mieszkańcami i rannymi. Mimo namów odmówił ściągnięcia sutanny[6]. Tego wieczora, starając się osłonić ludność, został zamordowany przez wkraczających na teren reduty rosyjskich kolaborantów z Brygady Szturmowej SS RONA[7].
Odznaczony Krzyżem Walecznych[8].
Został pochowany w mogile zbiorowej księży emerytów Warszawskiej Kapituły Metropolitalnej na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kw. 107–VI–23/30)[9][10].
Dzieło
Badania Salamuchy dotyczyły przede wszystkim możliwości wykorzystania logiki matematycznej do formalizacji rozumowań w filozofii średniowiecznej i nowożytnej. Pomagała mu w tym znajomość paleografii, wykorzystywanej do odczytywania dawnych tekstów. Pod wpływem Łukasiewicza, który dokonał współczesnej interpretacji pism logicznych Arystotelesa i zrekonstruował logikę stoików, Salamucha starał się wykorzystać metody logiczne w metafizyce.
Publikacje
- Pojęcie Dedukcji u Arystotelesa i św. Tomasza z Akwinu, 1930
- Rola logistyki w filozofii chrześcijańskiej, 1936
- Krytyka poznania, 1995
- Wiedza i wiara. Wybrane pisma filozoficzne (red. Jacek Jadacki i Kordula Świętorzecka), Lublin 1997
Przypisy
- ↑ Salamucha Jan, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-12-20].
- ↑ Ruch służbowy. „Dziennik Urzędowy Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego Rzeczypospolitej Polskiej”. Nr 1, s. 26, 7 lutego 1939.
- ↑ Prezydium Polskiego Bloku Katolickiego. „Głos Narodu”, s. 9-10, Nr 314 z 15 listopada 1938.
- ↑ Wroniszewski 1976 ↓, s. 576–577.
- ↑ Wroniszewski 1976 ↓, s. 609–610.
- ↑ Ludność cywilna 1974 ↓, s. 223.
- ↑ Wroniszewski 1976 ↓, s. 686.
- ↑ Jan Salamucha. [dostęp 2013-08-20].
- ↑ Cmentarz Powązkowski w Warszawie. (red.). Krajowa Agencja Wydawnicza, 1984. ISBN 83-03-00758-0.
- ↑ Cmentarz Stare Powązki: STANISŁAW KOSTKA ZWOLIŃSKI, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2017-01-03].
Bibliografia
- Biografia w iPSB
- Leksykon filozofów współczesnych, Jan Szmyd, Bydgoszcz: Oficyna Wydawnicza Branta, 2004, ISBN 83-89073-54-4, OCLC 749316781.
- Ludność cywilna w powstaniu warszawskim. T. I. Cz. 1: Pamiętniki, relacje, zeznania. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1974.
- Paweł Skibiński, Człowiek o sercu bohaterskim. Ksiądz Jan Salamucha 1903–1944, Warszawa: Fronda, 2005, ISBN 83-88747-01-0, OCLC 234349914.
- Józef Kazimierz Wroniszewski, Ochota 1939–1945, Warszawa: Wydawnictwo MON, 1976.