Gentoo Linux
Logo programu | |
Interfejs użytkownika | |
| Producent |
Gentoo Foundation |
|---|---|
| Architektura |
Alpha, AMD64, ARM, ARM64, HPPA, LoongArch, m68k, MIPS, PowerPC, PowerPC 64, RISC-V, S390, SPARC, x86 |
| Pierwsze wydanie |
31 marca 2002 |
| Aktualna wersja | |
| Jądro | |
| Typ pakietów | |
| Wersja Live |
|
| Strona internetowa | |
Gentoo Linux – niezależna dystrybucja GNU/Linuksa rozwijana w modelu rolling release. Jej podstawowym systemem zarządzania pakietami jest Portage, który umożliwia zarówno budowanie oprogramowania z kodu źródłowego, jak i instalowanie pakietów binarnych. Gentoo umożliwia szczegółowe dostosowanie funkcji pakietów i konfiguracji systemu.
Nazwa dystrybucji pochodzi od angielskiej nazwy pingwina białobrewego (gentoo penguin)[1].
Historia
Początki Gentoo sięgają końca lat 90. XX wieku. Daniel Robbins, wcześniej związany z projektem Stampede Linux, rozpoczął tworzenie niezależnej dystrybucji wokół opracowanego przez siebie systemu ebuildów, którego zadaniem było automatyzowanie pobierania, przygotowywania, kompilowania, instalowania i pakowania oprogramowania. Projekt nosił początkowo nazwę kodową Enoch. Po krótkim okresie eksperymentów z FreeBSD system pakietów został przeprojektowany pod wpływem systemu BSD Ports i otrzymał nazwę Portage[2].
Gentoo Linux 1.0 wydano 31 marca 2002[3]. 14 maja 2004 utworzono Gentoo Foundation, która przejęła prawną reprezentację projektu i zarządzanie jego majątkiem[2]. W marcu 2024 Gentoo zostało projektem stowarzyszonym Software in the Public Interest, które zapewnia projektowi m.in. obsługę darowizn, środków finansowych, umów i części spraw administracyjnych[4].
Model rozwoju i architektury
Gentoo jest dystrybucją typu rolling release: nie publikuje kolejnych wersji całego systemu, a pakiety są aktualizowane na bieżąco. Obrazy instalacyjne i profile nie stanowią odrębnych wydań systemu w znaczeniu stosowanym w dystrybucjach o cyklu wydawniczym opartym na wersjach[1].
Repozytorium Gentoo używa obecnie słów kluczowych dla architektur: Alpha, AMD64, ARM, ARM64, HPPA, LoongArch, m68k, MIPS, PowerPC, PowerPC 64, RISC-V, S390, SPARC oraz x86[5].
Portage
Portage jest systemem zarządzania pakietami Gentoo, wzorowanym na kolekcjach portów. Jego implementacja wykorzystuje przede wszystkim Python i Bash, a głównym interfejsem wiersza poleceń jest program emerge[6]. Portage może korzystać z głównego repozytorium ebuildów, dodatkowych repozytoriów oraz serwerów pakietów binarnych[6].
Ebuild
Ebuild jest plikiem tekstowym opisującym konkretną wersję pakietu oraz sposób jej obsługi przez menedżer pakietów. Zawiera m.in. metadane, zależności oraz instrukcje pobierania, konfigurowania, budowania i instalowania oprogramowania. Format ebuildów jest wersjonowany przez EAPI i opisany w specyfikacji Package Manager Specification[7].
Lokalna kopia repozytorium Gentoo może być synchronizowana m.in. poleceniem emerge --sync[6].
Flagi USE
Flagi USE określają opcjonalne funkcje, które mają być włączone lub wyłączone podczas instalowania pakietów, i mogą wpływać także na zależności. Ustawienia globalne można definiować w pliku /etc/portage/make.conf, a ustawienia dotyczące poszczególnych pakietów w /etc/portage/package.use[8].
Słowa kluczowe i maskowanie
Dla każdej obsługiwanej architektury pakiety mogą otrzymywać słowo kluczowe oznaczające wersję uznaną za stabilną albo słowo poprzedzone tyldą, np. amd64 i ~amd64. Użytkownik może dopuszczać wybrane pakiety testowe za pomocą /etc/portage/package.accept_keywords. Portage obsługuje również pliki package.mask i package.unmask, które pozwalają blokować lub jawnie odblokowywać określone wersje pakietów[9].
Pakiety binarne
Portage od dawna obsługuje pakiety binarne równolegle z instalacją ze źródeł. W grudniu 2023 projekt Gentoo uruchomił oficjalne serwery pakietów binarnych: dla większości architektur obejmują one przede wszystkim system bazowy, natomiast dla AMD64 i ARM64 udostępniany jest znacznie szerszy zestaw pakietów[10].
Współczesny Portage obsługuje format GPKG, którego pliki mają rozszerzenie .gpkg.tar, a także starszy format XPAK używający plików .tbz2[11].
GURU
GURU jest oficjalnym repozytorium nowych pakietów Gentoo, utrzymywanym wspólnie przez użytkowników. Pakiety są przeglądane przez społeczność, ale repozytorium podlega jedynie ograniczonemu nadzorowi deweloperów Gentoo i nie jest objęte wsparciem Gentoo Security[12].
Instalacja
Gentoo można instalować z oficjalnego minimalnego obrazu instalacyjnego albo z innego działającego środowiska linuksowego. Projekt udostępnia również LiveGUI z pulpitem KDE Plasma, przeznaczony m.in. do wygodniejszego przeprowadzania ręcznej instalacji; obraz LiveGUI dla AMD64 jest budowany co tydzień[13].
Podstawą instalowanego systemu jest archiwum stage3. Współczesny podręcznik Gentoo nie opisuje już instalacji z dawnych etapów stage1 i stage2, które z czasem stały się przestarzałe dla typowej instalacji[13].
Jądro systemu
Gentoo umożliwia kilka sposobów instalacji jądra Linux. Pakiet sys-kernel/gentoo-kernel automatyzuje konfigurację i budowanie jądra w ramach systemu pakietów, sys-kernel/gentoo-kernel-bin dostarcza jądro skompilowane, a sys-kernel/gentoo-sources udostępnia źródła przeznaczone do ręcznej konfiguracji i kompilacji[14].
Bezpieczeństwo
Zespół Gentoo Security publikuje komunikaty Gentoo Linux Security Advisories (GLSA) dotyczące luk w pakietach dostępnych dla użytkowników Gentoo. Komunikaty wskazują m.in. pakiety i wersje podatne oraz wersje zawierające poprawki, a także sposób aktualizacji[15].
Dystrybucje oparte na Gentoo
Z Gentoo wywodziły się liczne dystrybucje i systemy wykorzystujące jego rozwiązania. Zestawienie ekosystemu Gentoo obejmuje m.in. Ututo, VidaLinux Desktop OS, Kororaa, Litrix, Sabayon Linux, Gentoox, Pentoo, Navyn OS, BinToo, SystemRescueCd i Calculate Linux[16].
Pentoo jest nadal rozwijanym systemem Live CD/USB przeznaczonym do testów penetracyjnych i oceny bezpieczeństwa, opartym na Gentoo[17]. SystemRescue był historycznie oparty na Gentoo, lecz od wersji 6.0.0, wydanej w 2019, bazuje na Arch Linux[18].
Do historycznych systemów opartych na Gentoo należały także polski LinOS, działający jako Live CD[19], oraz incognito LiveCD, dystrybucja nastawiona na anonimowość, wykorzystująca m.in. sieć Tor[20]. W grupie projektów wiązanych z Gentoo znajdował się również reGen2[potrzebny przypis].
Przypisy
- ↑ a b FAQ [online], Gentoo Wiki [dostęp 2026-09-17] (ang.).
- ↑ a b Gentoo History [online], Gentoo Wiki [dostęp 2026-09-17] (ang.).
- ↑ Gentoo 1.0 Released [online], Slashdot, 31 marca 2002 [dostęp 2026-09-17] (ang.).
- ↑ Resolution 2024-03-11.js.1: Gentoo Linux as an associated project [online], Software in the Public Interest, 11 marca 2024 [dostęp 2026-09-17] (ang.).
- ↑ arch.list [online], Gentoo Portage repository – mirror MIT [dostęp 2026-09-17] (ang.).
- ↑ a b c Portage [online], Gentoo Wiki [dostęp 2026-09-17] (ang.).
- ↑ Ebuild [online], Gentoo Wiki [dostęp 2026-09-17] (ang.).
- ↑ Handbook:Parts/Working/USE [online], Gentoo Wiki [dostęp 2026-09-17] (ang.).
- ↑ Handbook:Parts/Portage/Files [online], Gentoo Wiki [dostęp 2026-09-17] (ang.).
- ↑ Gentoo goes Binary! [online], Gentoo Linux, 29 grudnia 2023 [dostęp 2026-09-17] (ang.).
- ↑ Binary package guide [online], Gentoo Wiki [dostęp 2026-09-17] (ang.).
- ↑ Project:GURU [online], Gentoo Wiki [dostęp 2026-09-17] (ang.).
- ↑ a b Handbook:Parts/Installation/Media [online], Gentoo Wiki [dostęp 2026-09-17] (ang.).
- ↑ Configuring the Linux kernel [online], Gentoo Wiki [dostęp 2026-09-17] (ang.).
- ↑ Gentoo Linux Security Advisories (GLSA) [online], Gentoo security [dostęp 2026-09-17] (ang.).
- ↑ The Gentoo Ecosystem [online], Gentoo Linux [dostęp 2026-09-17] (ang.).
- ↑ Pentoo [online], Pentoo [dostęp 2026-09-17] (ang.).
- ↑ ChangeLog [online], SystemRescue [dostęp 2026-09-17] (ang.).
- ↑ LinOS [online], ArchiveOS, 31 października 2016 [dostęp 2026-09-17] (ang.).
- ↑ August 2008 Progress Report [online], The Tor Project [dostęp 2026-09-17] (ang.).