Internetowa Encyklopedia „Wiki”
Quiz dnia Sprawdź się w teście z wiedzy ogólnej Kilkadziesiąt pytań, szybka zabawa i zero nudy — przekonaj się, czy naprawdę masz szeroką wiedzę
Zaczynam quiz →

Franciszek Strzoda

Franciszek Strzoda
Ilustracja
Franciszek Strzoda (1907)
Data i miejsce urodzenia

6 sierpnia 1857
Wierzch

Data i miejsce śmierci

27 czerwca 1922
Gierałtowice

Zawód, zajęcie

rolnik, polityk, działacz narodowy

Narodowość

polska

Partia

Niemiecka Partia Centrum

Małżeństwo

Paulina Spiller

Dzieci

Jan, Roman

Franciszek Strzoda (niem. Franz Strzoda; ur. 6 sierpnia 1857 w Wierzchu, zm. 27 czerwca 1922 w Gierałtowicach) – polski rolnik, działacz narodowy na ziemi prudnickiej, poseł do Reichstagu i Landtagu.

Życiorys

Pochodził z Wierzchu koło Prudnika[1]. Zajmował się rolnictwem[2]. Posiadał duże gospodarstwo włościańskie[3]. Był prezesem Towarzystwa Wzajemnej Pomocy Posiadaczy Ziemskich w Parafii w Wierzchu[4]. Około 1880[5] wziął ślub z Pauliną Spiller[6]. Miał dwóch synów: Jana (lekarz, powstaniec śląski i oficer) i Romana (działacz narodowy i plebiscytowy)[7].

Kandydaturę Strzody w wyborach uzupełniających do Reichstagu wysunięto na zebraniu członków Niemieckiej Partii Centrum w Białej w grudniu 1893[8]. Był on kandydatem „polskiego skrzydła” partii[9]. Poparli go między innymi redaktor naczelny „Katolika” Adam Napieralski i proboszcz Oskar Gerntke z Prudnika[8]. Do głosowania na niego agitowały polskojęzyczne gazety popularne w powiecie prudnickim[10]. W wyborach 25 stycznia 1894 Strzoda pokonał swojego kontrkandydata w prudnickim okręgu wyborczym, Hansa Delocha[8][11].

W maju 1898 „polskie skrzydło” Centrum ponownie zaproponowało kandydaturę Strzody[9][12]. W kolejnych latach wygrał wybory do Reichstagu w 1900, 1908 i 1912[13]. Deputowanym Reichstagu był w od 1894 do 1920. W latach 1899–1908 był także posłem do parlamentu Prus (Landtagu)[14].

Strzoda aktywnie sprzeciwiał się germanizacji na Śląsku. Traktowany był jako „przeciwnik wszystkiego, co niemieckie”. W swoim domu prowadził bibliotekę książek w języku polskim. Za „główny środek germanizacyjny” uważał szkoły. Sprzeciwiał się budowie szkoły dokształcającej w Wierzchu, ponieważ nauczyciele mieli w niej wykładać po niemiecku[10]. Podczas debaty na posiedzeniu Reichstagu w 1908 powiedział: „Przyjdzie dzień, w którym otworzą się znów podwoje szkół polskich na Śląsku i w powiecie prudnickim”[15]. Krytykował szkoły na terenie Górnego Śląska, które „miały uczyć dzieci nierozumiejące po niemiecku historii Niemiec”. Jego oskarżeniom sprzeciwiał się związek nauczycielski w Głogówku. Przewidywał upadek Rzeszy Niemieckiej w ciągu dekady[10].

Po I wojnie światowej angażował się w sprawy Polski[16]. Agitował za przyłączeniem do niej Górnego Śląska[1]. W lipcu 1920 zrzekł się mandatu poselskiego[17]. W okresie plebiscytu na Górnym Śląsku w 1921 był kierownikiem jednego z dziewięciu obwodów plebiscytowych w powiecie prudnickim. Podlegający mu obszar obejmował wsie Wierzch, Nowy Browiniec, Dzierżysławice, Mochów, Olbrachcice, Laskowice, Olszynka, Racławice Śląskie i Słoków[18].

W czerwcu 1922 niemieccy nacjonaliści otoczyli dom Strzody w Wierzchu, by go porwać. Strzoda uciekł przed nimi chowając się w klatce na wozie, którą przykryto obornikiem. Wywieziono go w pole, skąd udał się do księdza Władysława Roboty w Gierałtowicach. Zmarł tamże ze zmęczenia po ucieczce[16][19]. Został pochowany na cmentarzu w Gierałtowicach[20].

Przypisy

  1. ↑ a b Strzoda Franciszek, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2020-12-15].
  2. ↑ Od Eichendorffa do Strzody – Kalendarz rolników 2023 [online], wochenblatt.pl, 28 grudnia 2022 [dostęp 2026-01-01] (niem.).
  3. ↑ Individu: STRZODA – Recherche bibliothèque [online], Geneanet [dostęp 2020-12-15] (fr.).
  4. ↑ Grudniewski 2020 ↓, s. 386.
  5. ↑ Franciszek Strzoda [online], Sejm-Wielki.pl [dostęp 2020-12-15].
  6. ↑ Poszukiwane koligacje dla tomu 45. PSB – Wielka Genealogia Minakowskiej – M.J. Minakowska [online], Sejm-Wielki.pl [dostęp 2020-12-15].
  7. ↑ Jan Strzoda [online], Sejm-Wielki.pl [dostęp 2020-12-15].
  8. ↑ a b c Grudniewski 2020 ↓, s. 293.
  9. ↑ a b Grudniewski 2020 ↓, s. 298.
  10. ↑ a b c Grudniewski 2020 ↓, s. 345.
  11. ↑ Grudniewski 2020 ↓, s. 318.
  12. ↑ Grudniewski 2020 ↓, s. 319.
  13. ↑ Bronisław Pawlik, Ziemi Prudnickiej zarys polskości i powojenne problemy, „Głos Włókniarza”, 1 (132), Prudnik: Samorząd Robotniczego PZPB, styczeń 1971, s. 5.
  14. ↑ Tadeusz Oracki, Sprostowanie biograficzne do książki Lecha Trzeciakowskiego, „Komunikaty Mazursko-Warmińskie nr 1”, 2005, s. 6.
  15. ↑ Antoni Weigt, Uczyłeś nas, rektorze, wiary w Polskę!, „Tygodnik Prudnicki”, 12 (435), Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 25 marca 1999, s. 18, ISSN 1231-904X.
  16. ↑ a b Ślady, „Głos Włókniarza”, 24 (577), Prudnik: Samorząd Robotniczego PZPB, 15 grudnia 1986, s. 12.
  17. ↑ Wierzch w Prudnickiem, „Nowiny Raciborskie”, 86, Racibórz, 19 lipca 1920, s. 4.
  18. ↑ Nie wstydźmy się przeszłości, „Tygodnik Prudnicki”, 7 (378), Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 22 lutego 1998, s. 11, ISSN 1231-904X.
  19. ↑ Wiadomości z bliższych i dalszych stron, „Dziennik Śląski”, 146, Bytom G.-Śl.: Nakładem i czcionkami „Katolika”, spółki wydawniczej z ogr. odpowiedzialnością, 29 czerwca 1922, s. 2.
  20. ↑ Wiadomości lokalne, „Głos Poranny”, 72, Królewska Huta, 28 czerwca 1922, s. 2–3.

Bibliografia