Aleksander Ruchaj

Aleksander Ruchaj

Aleksander Ruchaj-Taczanowski

Taczanowski

Aleksander Ruchaj (przed 1934)
pułkownik
Data i miejsce urodzenia	20 lutego 1897 Rudnik nad Sanem
Data i miejsce śmierci	23 marca 1966 Edynburg
Przebieg służby
Siły zbrojne	Armia Austro-Węgier Błękitna Armia Wojsko Polskie Wojsko Polskie we Francji Polskie Siły Zbrojne
Formacja	Legion Wschodni Legiony Polskie
Jednostki	1 Pułk Piechoty, 56 Pułk Piechoty, 7 Pułk Piechoty Legionów, 51 Pułk Piechoty, 12 Dywizja Piechoty, 54 Dywizja Piechoty, 29 Dywizja Piechoty, 26 Dywizja Piechoty, 56 Pułk Piechoty, O. II SGWP, 4 Dywizja Piechoty, I Korpus Polski, 16 Batalion Dragonów, Ministerstwo Obrony Narodowej, Wyższa Szkoła Lotnicza na Obczyźnie
Stanowiska	dowódca plutonu, dowódca kompanii, oficer sztabu, dowódca batalionu, zastępca dowódcy pułku, kierownik referatu, zastępca szefa oddziału SG, szef oddziału, szef biura ministerstwa
Główne wojny i bitwy	I wojna światowa, wojna polsko-bolszewicka, II wojna światowa
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons

Aleksander Ruchaj ps. Taczanowski, także Aleksander Ruchaj-Taczanowski (ur. 20 lutego 1897 w Rudniku nad Sanem, zm. 23 marca 1966 w Edynburgu) – pułkownik dyplomowany piechoty Wojska Polskiego i Polskich Sił Zbrojnych, kawaler Orderu Virtuti Militari, działacz społeczny, w 1964 mianowany przez Prezydenta RP na uchodźstwie generałem brygady.

Urodził się 20 lutego 1897 w Rudniku nad Sanem, jako syn Franciszka (1862–1933) i Anny z domu Wojtaś^[1] (1874–1927). Tam też uczęszczał do szkoły powszechnej^[1]. Od 1907 zamieszkiwał w Ostrowie. W pobliskim Przemyślu kształcił się do 1914 w III Gimnazjum Klasycznym zdając wówczas egzamin dojrzałości. Od 1911 należał do Organizacji Młodzieży Niepodległej, a także do harcerstwa^[2]. Od 1912 w Polowych Drużynach Sokolich używając pseudonimu „Taczanowski”.

Po wybuchu I wojny światowej został żołnierzem Legionu Wschodniego, a po jego rozwiązaniu we wrześniu 1914, wstąpił do Legionów Polskich i służył w VI batalionie 1 pułku piechoty I Brygady^[2]. W lipcu 1916 był ranny^[2]. Brał udział w walkach pod Jastkowem, pod Sobierzycami nad Styrem, pod Kuklami, pod Kostiuchnówką. Otrzymał awans na kaprala i kształcił się na kursie oficerskim. 24 września 1917, po kryzysie przysięgowym, został włączony do armii austriackiej i w szeregach jej 56 pułku piechoty skierowany do działań na froncie włoskim^[2]. W grudniu 1917 mianowany sierżantem. Od 19 czerwca 1918 do 6 lipca był w niewoli włoskiej, gdzie należał do organizacji „Sokół", będącej zaczątkiem armii polskiej we Włoszech^[2]. U schyłku wojny w listopadzie 1918 wstąpił do armii polskiej na ziemi włoskiej, był dowódcą plutonu w Szkole Podchorążych w obozie Santa Maria Capua Veterre. Od lutego 1919 był żołnierzem Armii Polskiej we Francji, z którą powrócił do Polski w kwietniu 1919.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości został przyjęty do Wojska Polskiego. Był dowódcą kompanii w 7 pułku piechoty Legionów, od sierpnia 1919 do maja 1920 dowódcą plutonu w Szkole Podoficerskiej w Modlinie, a mianowany podporucznikiem z 7 września 1919 został przydzielony do Ekspozytury Wojska Polskiego przy rządzie ukraińskim atamana Semena Petlury, gdzie służył od maja do lipca 1920. Uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej jako dowódca plutonu, dowódca kompanii w II batalionie 51 pułku piechoty. Został awansowany do stopnia porucznika piechoty 11 sierpnia 1920, a później zweryfikowany w tym stopniu ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919^[3]. 17 maja 1922 został odznaczony orderem wojskowym „Virtuti Militari" V klasy^[4].

W 1923 pełnił służbę w dowództwie 12 Dywizji Piechoty w Tarnopolu na stanowisku I oficera sztabu, pozostając oficerem nadetatowym 51 pułku piechoty^[5]. Został awansowany do stopnia kapitana piechoty ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1923^[6]. Z dniem 15 października 1924 został przydzielony z 12 DP do macierzystego 51 pp^[7][8].

Później był oficerem 54 pułku piechoty w Tarnopolu, jako dowódca kompanii, dowódca II batalionu, w 1928 w dyspozycji komendanta kadry (od czerwca 1925 do stycznia 1928)^[9]. Odbywał staż w Oddziale II Sztabu Generalnego w Warszawie, będąc referentem w Oddziale II SG od marca 1928 do czerwca 1929. Odbył X Kurs Normalny w Wyższej Szkole Wojennej 1929–1931^[2] – od 14 września 1929 do 30 września 1931 – otrzymując tytuł oficera dyplomowanego. Od października 1931 do kwietnia 1932 był I oficerem sztabu 29 Dywizji Piechoty. Został awansowany do stopnia majora piechoty ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1932^[10]. Od 9 grudnia 1932 do 31 października 1936 był szefem sztabu 26 Dywizji Piechoty^[11][12]. Później od listopada 1936 do października 1937 służył w 56 pułku piechoty, gdzie pełnił funkcje dowódcy batalionu oraz zastępcy dowódcy. Ponadto był tam także prezesem zarządu teatru i chóru. Od października 1937 do listopada 1938 pracował jako kierownik referatu w Oddziale II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego. Został awansowany do stopnia podpułkownika piechoty 13 maja 1938. W dniu 12 listopada 1938 objął stanowisko zastępcy szefa Oddziału I SG (z chwilą wybuchu II wojny światowej – zastępcą szefa Oddziału I Sztabu Naczelnego Wodza).

W okresie międzywojennym działał społecznie m.in. w Federacji Z.O.O. w Skierniewicach, Związku Legionistów, Lidze Morskiej i Kolonialnej oraz Czerwonym Krzyżu^[2].

Podczas kampanii wrześniowej opuścił Polskę i przedostał się do Francji. Został oficerem Wojska Polskiego we Francji. Tam od listopada 1939 do kwietnia 1940 był zastępcą Komendanta Ośrodka Wyszkolenia Oficerów w Les Sables d’Olonne, a od kwietnia do czerwca 1940 służył jako kwatermistrz 4 Dywizji Piechoty. Po upadku Francji przedostał się do Wielkiej Brytanii i był oficerem Polskich Sił Zbrojnych. Od lipca 1940 do października 1941 był szefem Oddziału I Dowództwa I Korpusu Polskiego, w którym był później zastępcą dowódcy, dowódcą batalionu ciężkich karabinów maszynowych. Następnie od października 1941 do lutego 1943 był dowódcą 16 batalionu dragonów. W dalszym czasie był szefem Biura Ogólno-Organizacyjnego Ministra Obrony Narodowej w Londynie od lutego 1943 do sierpnia 1944. Następnie od sierpnia 1944 do kwietnia 1946 pracował jako kierownik Katedry Wojska w Wyższej Szkole Lotniczej na Obczyźnie w Sommerset w Anglii. Został awansowany do stopnia pułkownika 27 maja 1945. Od kwietnia do września 1946 służył w Centralnej Komisji Regulaminowej. Po demobilizacji zamieszkał w szkockim Edynburgu. 15 sierpnia 1964 został mianowany przez Prezydenta RP na uchodźstwie do stopnia generała brygady^[13].

Działał społecznie w Edynburgu. Zmarł 23 marca 1966 w Edynburgu. Został pochowany na cmentarzu Streatham Park w Londynie. Jego żoną była Aniela z domu Schmidt^[1] (1907–1985), a córkami: Anna Danuta (ur. 24 kwietnia 1927), Alina Elżbieta (ur. 6 marca 1929), Aldona Jadwiga (ur. 15 lutego 1932)^[1] oraz Aleksandra.

• Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 7156 – 17 maja 1922^[4][1][14]
• Krzyż Niepodległości – 13 kwietnia 1931 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”^[15][2]
• Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski – 3 maja 1960^[16]
• Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski – 11 listopada 1934^[17]
• Krzyż Walecznych czterokrotnie^[2]
• Złoty Krzyż Zasługi – 28 maja 1938^[18]
• Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921^[2]
• Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości^[2]
• Odznaka „Za wierną służbę”^[2]
• Krzyż Kawalerski Orderu Lwa Białego (Czechosłowacja)^[2]
• Krzyż Wojskowy Karola (Austro-Węgry)^[2]

• Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2019-02-09].
• Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
• Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
• Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
• Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
• Jerzy Adam Radomski: Aleksander Ruchaj. ipsb.nina.gov.pl. [dostęp 2017-04-06].
• Aleksander Ruchaj-Taczanowski. [w:] Kolekcja Generałów i Osobistości I.480.501-600 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2025-06-08].