Łopuchowo (województwo wielkopolskie)
| wieś | |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Powiat | |
| Gmina | |
| Liczba ludności |
350 |
| Strefa numeracyjna |
61 |
| Kod pocztowy |
62-095[2] |
| Tablice rejestracyjne |
PZ |
| SIMC |
0589932 |
Położenie na mapie gminy Murowana Goślina  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego  | |
Położenie na mapie powiatu poznańskiego  | |
 52°36′48″N 17°05′34″E/52,613333 17,092778[1]
| |
Łopuchowo – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie poznańskim, w gminie Murowana Goślina.
Części
| SIMC | Nazwa | Rodzaj |
|---|---|---|
| 0589949 | Gać | część wsi |
Nazwa
Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od połowy XII wieku. Kiedyś nazywała się inaczej – Łoskuń. Pierwszy zachowany zapis o wsi pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1335 (wg zachowanej kopii z XV wieku) kiedy to zanotowana została pod zlatynizowaną, staropolską nazwą „Lopuchowo”, 1389 „Lopuchovo”, 1420 „Lapochowo”, 1423 (wg zachowanej kopii z lat 1488-1492) „Lapuchowo”, 1480 (wg zachowanej kopii z XVII wieku) „Łopuchowo”[5].
Nazwę Łopuchowo wywodzą badacze od łopianu, którego sporo rośnie w okolicy, bądź też od kmiecia o imieniu lub przezwisku Łopuch.
Od nazwy miejscowej wsi Łopuchowo, pochodzi polskie, szlacheckie, odmiejscowe nazwisko Łopuchowskich, którzy od średniowiecza byli dawnymi właścicielami miejscowości[5].
Historia
Okolice miejscowości były zasiedlone jednak już wcześniej niż odnotowały to zachowane zapisy historyczne. Podczas badań archeologicznych z 2017 archeolodzy odkryli na jej terenie kilkanaście grobów szkieletowych, które mogły być elementem cmentarza przykościelnego. Wykopano także zabytki metalowe, m.in. monety z XV wieku[6].
Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską i początkowo była wsią szlachecką, należącą do polskiej szlachty z rodu Łopuchowskich, którzy od dawnej nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko. Od 1320 tereny, na których powstała wieś leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1482 miejscowość leżała w powiecie poznańskim w Koronie Królestwa Polskiego. W 1335 leżała w parafii Gać [5].
Pierwszy zapis o wsi pochodzi z XIV wiecznych źródeł kościelnych. W 1325 (recte 1335) biskup poznański Jan Łodzia erygował parafię w Gaci i przyłączył do niej m. in. wieś Łopuchowo. W 1421 kmiecie łopuchowscy mieli płacić meszne plebanowi w Gaci. W 1423 i 1510 odnotowano dziesięcinę z Łopuchowa, po wiardunku prawdopodobnie pobieranego od każdego łana, która należna była prebendzie kanonickiej „Tarnowo” w kapitule katedry poznańskiej. W 1468 i 1482 wieś Łopuchowo leżała w parafii Gać. W 1512 Piotr komendarz z Gaci toczył proces z Jerzym Kaczlińskim dziedzicem w Gaci domagając się od niego m. in. dziesięcin z Łopuchowa. W 1521 do uposażenia prebendy kanonika Stanisława Mielżyńskiego należały m. in. dziesięciny z Łopuchowa. Odnotowano, że wieś ma 14 łanów, ale tylko 10 łanów płaciło, gdyż dwa łany zajmował dziedzic. W 1526 do uposażenia wspomnianego kanonika należały m.in. dziesięciny z Łopuchowa. Wieś miał 9,5 łana osiadłego, z których płacono po wiardunku. Dwa łany były opuszczone, a jeden z nich uprawiał dziedzic i płacił dziesięcinę, a drugi dopiero w tym roku dziedzic zaczął uprawiać ponieważ przedtem leżał on odłogiem. Łan ten opuścił kmieć Jan z powodu ubóstwa, a był winien dziesięciny za dwa lata i za długi został obłożony ekskomuniką[5].
W latach 1390-1397 wspomniano Żegotę z Łopuchowa, który od nazwy wsi przyjął odmiejscowe nazwisko Łopuchowski. Był on także notowany jako Żegota Gerwartowic z Żylic (obecnie to Żelice w powiecie kcyńskim). W latach 1390-1396 toczył on majątkowe procesy sądowe: w latach 1390-1392 z kramarzem Bartoszem z miasta Poznania o dwie grzywny długu, w 1394 z Mikołajem i Mirosławem ze Świekotek o 10 grzywien. W 1396 w sporze z Borzysławem sługą Mikołaja z Łekna o 20 grzywien, a w 1397 ze Stefanem mieszczaninem z Obornik[5].
W latach 1400-1425 wspomniano Małgorzatę Łopuchowską, wdowę po Żegocie, zwaną też Machną z Łopuchowa. W 1400 jako dziedziczka w Łopuchowie toczyła ona proces ze Stefanem mieszczaninem z Obornik. Pretensje Stefana do 6 grzywien i 13 groszy odpierał w imieniu Małgorzaty jej syn Niemierza z Bliżyc. W 1401 Małgorzata Łopuchowska toczyła proces z Bodzętą Wojaczewskim. W 1401 wraz z synem Niemierzą toczyła proces z Szymonem Boguniewskim o 20 grzywien poręki oraz o 15 grzywien posagu i 1,5 grzywien czynszu, za które Małgorzata poręczyła za Szymona. W 1420 Małgorzata Łopuchowska zapisała swojemu synowi Niemierzy z Kiszewa 90 grzywien wiana, jakie oprawił jej ojciec Niemierzy, a które ona przeniosła na Łopuchowo, z zastrzeżeniem dla siebie dożywotniego użytkowania tej sumy. Zapisowi temu sprzeciwił się Tomek Gądecki, który twierdził, że posiadała ona 90 grzywien na 9 łanach i 9 kmieciach w Łopuchowie. W 1420 odnotowano Małgorzatę jako matkę Niemierzy i Mroczka[5].
Źródła historyczne odnotowały także mieszkańców Łopuchowa pochodzących z niższych stanów społecznych. W 1421 kmiecie łopuchowscy. W 1425 Marek kmieć z Łopuchowa toczył proces z Machną z Łopuchowa, która zajęła mu dwa konie w otwartym polu. W 1482 wspomniano kmieci Rogusza, kolejnego kmiecia z nieodczytanym imieniem oraz ławnika Mikołaja Janisza. W tym roku Dorota z Łopuchowa wniosła o rozwiązanie jej małżeństwa z pracownikiem Marcinem Babałą z powodu impotencji męża, „którego nie zaznała pomimo 6 lat pożycia”. W 1513 imiennie odnotowano licznych kmieci z Łopuchowa: Jana Chodurka, Marcina Wiecza, który siedział na półłanku ale go nie uprawiał od dwóch lat, Piotra Wielgiego siedzącego na łanie, Aleksego siedzącym na łanie, Małdrzyka na jednym łania, Łukasza i Stanisława z Worowa na jednym łanie, Wawrzyńca Kopecza na łanie, Marcina Kubalę (lub Bąbalę) na jednym łanie, który go nie uprawiał go od 2 lat z powodu kalectwa (łac. „delectus”), Małgorzatę Jankową na jednym łanie, sołtysa Jana Popka na połowie łana opuszczonego, Jana włodarza (łac. „villicus”) na jednym łanie, a także Jadwigę karczmarkę na połowie łana opuszczonego. Wspomniano także kulawego zagrodnika, 3 zagrody opuszczone, łan opuszczony, który uprawiali kmiecie w zamian za czynsz w wysokości 20 groszy, pół kopy lub pół grzywny z każdego łana. Według układu z miejscowym dziedzicem z łanu osiadłego kmiecie płacili po 3 wiardunki i 4 grosze czynszu. W 1527 Andrzej karczmarz z Łopuchowa toczył proces ze Stanisławem plebanem w Gaci, od którego domagał się miecza wartości 21 groszy pożyczonego przed 4 laty[5].
Miejscowość odnotowały także zapisy podatkowe z XV i XVI wieku. W 1423 w Łopuchowie odnotowano 12 łanów. Wcześniej było 14 kmieci, ale dziedzic dwóch usunął i orał ich role. W 1478 Łopuchowo znalazło się w wykazie zaległości podatkowych. W 1510 odnotowano pobór podatkowy od 8 łanów, a w 1510 pobór od 7 łanów. Przed 1513 wieś Łopuchowo miała 14 łanów osiadłych ale w momencie zapisu 6,5 osiadłych i 7,5 łanów opuszczonych. We wsi mieszkał też jeden zagrodnik, a 3 zagrody były opuszczone. W 1521 wieś miała 14 łanów, z których dwa zajmował dziedzic. W 1526 wieś miała 9,5 łana osiadłego i dwa łany opuszczone uprawiane przez dziedzica. W 1535 miał miejsce pobór od połowy łana opuszczonego. W 1563 pobrano podatki od 4,5 łana, karczmy dorocznej. W 1581 miał miejsce pobór z działów Wincentego i Stanisława Budziszewskich. W 1581 odbył się pobór z działu Wincentego Budziszewskiego od 6 półłanków, 3 zagrosników, rybaka, a z działu Stanisława Budziszewskiego od dwóch półłanków, 3 zagrodników i kwarty opuszczonej[5].
Wieś szlachecka położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim[7].
Na początku XIX w. wieś posiadali Świniarscy. W 1780 r. z ich inicjatywy w Łopuchowie zbudowano dwór szachulcowy. W 1806 r. Łopuchowo nabył Ksawery Chłapowski, który najprawdopodobniej dokonał rozbudowy dworu. Zapewne kiedyś prezentował się wspaniale – z wieżyczką na kalenicy i mansardowym dachem. Kolejnymi właścicielami posiadłości były rodziny Luther i Mosebach.
II wojna światowa
W okresie II wojny światowej miejscowość została objęta zarówno wysiedleniami ludności polskiej jak zasiedleniami ludności niemieckiej. W 1939 po kampanii wrześniowej Wielkopolska została zajęta przez III Rzeszę. Nazistowskie władze Niemiec utworzyły na jej terenie tzw. Kraj Warty. W okresie okupacji niemieckiej rozpoczęli masowe wysiedlenia ludności polskiej, a później w ramach akcji Heim ins Reich (pol. „Powrót do domu w Rzeszy”) zasiedlanie miejsc po nich niemieckimi przesiedleńcami z Besarabii, krajów bałtyckich i ZSRR [8].
W pierwszych dniach grudnia 1939 z powiatu obornickiego wysiedlano mieszkańców Czerwonak, Łopuchowa, Murowanej Gośliny, Obornik, Ocieszyna, Pobiedzisk i Rogoźna. Odbywały się one w nocy lub wcześnie nad ranem. Mieszkańców budzono waleniem do drzwi mieszkań kolbami karabinów. Musieli oni opuścić domy w 15 minut po czym ładowano ich na wozy konne i przewożono do obozu przesiedleńczego w Kowanówku. Po kilku dniach transportowani byli do Obornik gdzie na dworcu wsadzano ich w wagony towarowe i wywożono do Sokołowa Podlaskiego w Generalnym Gubernatorstwie. Wysiedlani mieszkańcy byli rewidowani, zabierano ich biżuterię i pieniądze, a ich mieszkania, domy, sklepy i firmy przejmowali miejscowi Niemcy. Z Rogoźna i okolicy w 1939 wysiedlono około 900 osób, a z całego powiatu obornickiego ponad 2 tysiące osób[8].
Okres PRL
Po 1945 dwór przeszedł pod użytkowanie Spółdzielni Rolniczej. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego.
Obecnie
Obecnie w Łopuchowie stare budownictwo współistnieje z nowo powstałymi domami jednorodzinnymi. Łopuchowo posiada nowoczesne boisko piłkarskie miejscowego KS Łopuchowo.
Komunikacja
Wieś jest położona 7 km na północny wschód od Murowanej Gośliny. Przebiega przez nią linia kolejowa nr 356 Poznań Wschód – Bydgoszcz Główna z dwoma przystankami kolejowymi: Łopuchowo i Łopuchowo Osiedle[9], zatrzymują się na nich pociągi Kolei Wielkopolskich relacji Poznań Główny – Gołańcz[10].
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 8 stycznia 2025, identyfikator PRNG: 73307.
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 698 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
- ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz. U. z 2013 r. poz. 200)
- ↑ GUS. Rejestr TERYT
- ↑ a b c d e f g h Chmielewski 1988 ↓, s. 54-57.
- ↑ Tomasz Sikorski, Komputer często zastępuje łopatę, w: Prasowa Powiatowa 17., nr 15/25/2018, s.2, ISSN 2544-3925
- ↑ Adolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, t. I, Wielkopolska, Warszawa 1883, s. 12.
- ↑ a b Wardzyńska 2017 ↓, s. 18-35, 154.
- ↑ Wykaz posterunków ruchu i punktów ekspedycyjnych. plk-sa.pl, 2015-07-07. [dostęp 2015-07-17]. (pol.).
- ↑ Liniówka 390 - 2016. koleje-wielkopolskie.com.pl, 2015-12-30. [dostęp 2015-12-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-04-03)]. (pol.).
Bibliografia
- Antoni Gąsiorowski: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. III L-Q, hasło „Łopuchowo”. Poznań: Wydawnictwo PTPN, 1992, s. 50-54.
- Artykuł o dworze w Łopuchowie
- Marcin Libicki, Dwory i pałace wiejskie w Wielkopolsce - Przewodnik, Poznań 1997, ISBN 83-902028-2-4.
- Maria Wardzyńska: Wysiedlenia ludności polskiej z okupowanych ziem polskich włączonych do III Rzeszy w latach 1939-1945. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu, 2017, s. 18-35, 154, 198, 201, 272, 321. ISBN 978-83-8098-174-4.