Wyraz – pewna wyróżniona fonetycznie, czy też graficznie, część wypowiedzi, składająca się z jednego lub więcej morfemów.

„Wyraz” nie jest tworem w pełni obiektywnym i co jest wyrazem, a co nim nie jest, zależy w sporym stopniu od tradycji językoznawczej danego języka. W językach analitycznych „wyraz” to to samo co „słowo”, w językach fleksyjnych pojęcie wyrazu wydaje się mniej jasne – wyrazem jest morfem bazowy z dołączonymi do niego aktualnie użytymi morfemami odmiany. W praktyce przyjmuje się kryterium graficzne: w ramach tekstu pisanego (zapisanego w alfabetach zachodnich: greckim, łacińskim, cyrylickim, ormiańskim, gruzińskim, a także w hebrajskim) traktuje się jako ciąg liter pomiędzy dwiema spacjami. To kryterium nie ma zastosowania w przypadku wielu innych systemów pisma (np. arabskiego, gdzie pseudo-spacje pojawiają się wewnątrz wyrazów; chińskiego, japońskiego, czy wielu pism Azji południowo-wschodniej, gdzie w ogóle nie stosuje się spacji; tybetańskiego, gdzie spację zapisuje się po każdej sylabie, bez względu na długość wyrazu/słowa; podobnie zresztą jak w tekstach wietnamskich zapisywanych z użyciem alfabetu łacińskiego. Szczególnie trudne jest do stosowania w przypadku analizy wypowiedzi ustnych (czy języków nie posiadających w ogóle pisma).

Wyraz w polskiej tradycji językoznawczej

W przypadku języka polskiego przyjmuje się kryterium morfologiczno-graficzne, w połączeniu z fonetycznym (granicę wyrazu wyznacza stały akcent na drugiej sylabie od końca).

Jednak nawet tutaj jest wiele niejasności, na przykład:

  • „w” i „z” są tradycyjnie uważane za wyrazy choć nie są fonetycznie oddzielone od następującego po nich morfemu – należą do tej samej sylaby;
  • „nie-” może być uważane zarówno za przedrostek, jak i za osobny wyraz;
  • formy trybu warunkowego, np. „zrobilibyście” fonetycznie rozkłada się na „zrobili" i „byście”, graficznie jest jednak zapisywane łącznie;
  • ruchoma końcówka czasownika („gdzie+że+ście byli?”) może być traktowana jako osobny wyraz lub włączana do poprzedniego wyrazu. To drugie rozwiązanie stanowi jednak kłopot z punktu widzenia klasyfikacji takiego wyrazu;
  • długi graficznie liczebnik (np. „dwa tysiące trzysta czterdzieści pięć”) może być traktowany jako pojedynczy wyraz lub też jako kilka kolejnych wyrazów;
  • niektóre grupy wyrazów (np. zakończone na -ika / -yka) i niektóre formy fleksyjne innych wyrazów (np. 1. i 2. osoba l. mnogiej czasu przeszłego, formy trybu przypuszczającego), mają akcent na trzeciej lub nawet czwartej sylabie od końca.

Wyraz a słowo

Niektórzy strukturaliści proponują następujące rozróżnienie pomiędzy wyrazem a słowem:

  • Słowo jest to zbiór głosek, który w zapisie graficznym oddzielony jest od innych zbiorów spacjami bądź znakami interpunkcyjnymi.
  • Wyraz to słowo lub minimalny zestaw słów cechujących się własnym i pełnym znaczeniem, niedający się podzielić na mniejsze wyrazy. W szczególności w, na, pociągu nie są wyrazami, są nimi natomiast za-lasem, zza-płotu czy w-domu.

Wyrazy samodzielne i niesamodzielne

Wyrazy samodzielne – wyrazy, które mogą same pełnić funkcję części wypowiedzenia. Są to czasowniki, rzeczowniki, przymiotniki, liczebniki, przysłówki i zaimki. Wyrazy niesamodzielne to zaś wyrazy, które nie mogą same pełnić funkcji wypowiedzenia: partykuły, spójniki, przyimki.

Wyrazy odmienne i nieodmienne

Wyrazy odmienne, występujące w wypowiedzeniach w różnych formach, to czasowniki, rzeczowniki, przymiotniki oraz większość zaimków. Wyrazy nieodmienne zaś nie zmieniają swoich form. Do tej grupy należą przysłówki, zaimki przysłowne, przyimki, spójniki, wykrzykniki, partykuły.

Wyrazy określane i określające

Wyrazy określane – wyrazy, które w związku wyrazowym pełnią rolę wyrazów nadrzędnych np. w związku wyrazowym ładny kot wyraz kot jest wyrazem nadrzędnym (określanym) w stosunku do wyrazu dopełniającego go treścią, podrzędnego - czarny kot: jaki? – czarny. Wyrazy określające to zaś wyrazy, które w związku wyrazowym pełnią rolę wyrazów podrzędnych.

Zobacz też


Witaj

Uczę się języka hebrajskiego. Tutaj go sobie utrwalam.

Źródło

Zawartość tej strony pochodzi stąd.

Odsyłacze

Szamba betonowe Wejherowo Szamba betonowe Bielawa fajna strona internetowa media ciekawe informacje i wiadomości blog i stron weight loss

Podziel się