Spółgłoska szczelinowa wargowo-zębowa bezdźwięczna
Numer IPA 128
f
Jednostka znakowa f
Unikod U+0066
UTF-8 (hex) 66
Inne systemy
X-SAMPA f
Kirshenbaum f
IPA Braille↗
Przykład
informacje • pomoc
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.

Spółgłoska szczelinowa wargowo-zębowa bezdźwięczna – rodzaj dźwięku spółgłoskowego występujący w językach naturalnych. W międzynarodowej transkrypcji fonetycznej IPA oznaczana symbolem: [f]. Głoska ta była obca językowi prasłowiańskiemu, a w języku polskim znalazła się dzięki zapożyczeniom z języków germańskich i łaciny. W najstarszych zapożyczeniach zastępowana przez [p] lub [b], np. niem. Farbe → pol. barwa[1].

Artykulacja

Opis

W czasie artykulacji podstawowego wariantu [f]:

  • modulowany jest prąd powietrza wydychanego z płuc, czyli artykulacja tej spółgłoski wymaga inicjacji płucnej i egresji;
  • tylna część podniebienia miękkiego na skutek działania mięśni zamyka dostęp do jamy nosowej, prąd powietrza uchodzi przez jamę ustną,
  • prąd powietrza w jamie ustnej przepływa ponad całym językiem lub też co najmniej powietrze uchodzi wzdłuż środkowej linii języka,
  • dolna warga kontaktuje się z górnymi siekaczami, tworząc małą szczelinę. Szczelina ta jest na tyle wąska, że masy powietrza wydychanego z płuc tworzą charakterystyczny szum;
  • wiązadła głosowe nie drgają, spółgłoska ta jest bezdźwięczna[1].

Warianty

Spółgłoska ta może podlegać drobnym zmianom na skutek zmian w artykulacji, np.:

  • wzniesienie środkowej części grzbietu języka w stronę podniebienia twardego powoduje artykulację spółgłoski zmiękczonej (spalatalizowanej): [fʲ]
  • wzniesienie tylnej części grzbietu języka w kierunku podniebienia tylnego powoduje artykulację spółgłoski welaryzowanej: [fˠ]
  • zaokrąglenie warg powoduje artykulację spółgłoski labializowanej[fʷ][1]

Występowanie

Przykłady w wybranych językach:

Język Słowo IPA Znaczenie Uwagi
arabski Modern Standard Arabic[2] ظرف [ðˤɑrf] 'powłoka'
kataloński[3] fase [ˈfazə] 'faza'
angielski Wszystkie dialekty fill [fɪɫ] 'wypełnić' Zobacz: Fonologia i fonetyka języka angielskiego.
Cockney[4] think [fɪŋk] 'myśleć' Inny sposób wymowy głoski θ[5][6].
Różne gwary miejskie w Wielkiej Brytanii[7]
Odmiana stosowana w Nowej Zelandii[8][9]
Odmiana stosowana w RPA[10] Szczególnie na końcu wyrazu.
francuski[11] fabuleuse [fäbyˈløː] 'świetny' Zobacz też: Wymowa i transkrypcja języka francuskiego.
ormiański Dialekt wschodni[12] ֆուտբոլ [fubol] 'piłka nożna'
polski[13][1] futro [ˈfurɔ] - Zobacz też: Fonetyka języka polskiego.
portugalski[14] fogo [ˈfoɡʊ] 'ogień'
rumuński[15] foc [fk] 'ogień'
rosyjski[16] орфография [ɐrfɐˈɡrafʲɪjə] 'ortografia'
hiszpański[17] fantasma [fã̠ˈzma̠] 'duch'
ukraiński[18] Фастів [ˈfɑsʲtʲiw] 'Fastów' (miasto)
wietnamski[19] pháo [faːw˧ˀ˥] 'petarda'
zapotecki[20] cafe [kafɘ] 'kawa' Głównie w zapożyczeniach z języka hiszpańskiego.

Przypisy

  1. a b c d Magdalena Derwojedowa: Zamiast korepetycji Język polski Kompendium. Świat książki, 2005. ISBN 83-7391-251-7.
  2. Robin Thelwall. Illustrations of the IPA: Arabic. „Journal of the International Phonetic Association”. 20 (2), s. 37–41, 1990. DOI: 10.1017/S0025100300004266 (ang.). 
  3. Joan F. Carbonell, Joaquim Llisterri. Catalan. „Journal of the International Phonetic Association”. 22 (1–2), s. 53–56, 1992. DOI: 10.1017/S0025100300004618 (ang.). 
  4. John C. Wells, Accents of English, t. 2: The British Isles, Cambridge University Press, 1982 (ang.).
  5. Lynn Clark, Graeme Trousdale, Advances in Cognitive Linguistics, Walter de Gruyter, 2010 (ang.).
  6. Ulrike Altendorf, Dominic Watt, A handbook of varieties of English, t. 1: Phonology, Mouton de Gruyter, 2004, s. 181–196 (ang.).
  7. David Britain. Innovation diffusion: "Estuary English" and local dialect differentiation: The survival of Fenland Englishes. „Linguistics”. 43 (5), s. 995-1022, 2005 (ang.). 
  8. Elizabeth Wood. TH-fronting: The substitution of f/v for θ/ð in New Zealand English. „New Zealand English Journal”. 17, s. 50-56, 2003 (ang.). 
  9. Elizabeth Gordon, Margaret Maclagan, Varieties of English, t. 3: The Pacific and Australasia, Walter de Gruyter, 2008, s. 64-76 (ang.).
  10. Sean Bowerman, A handbook of varieties of English, t. 1: Phonology, Mouton de Gruyter, 2004, s. 931–942 (ang.).
  11. Cecile Fougeron, Caroline L Smith. Illustrations of the IPA:French. „Journal of the International Phonetic Association”. 23 (2), s. 73–76, 1993. DOI: 10.1017/S0025100300004874 (ang.). 
  12. Jasmine Dum-Tragut, Armenian: Modern Eastern Armenian, John Benjamins Publishing Company, 2009 (ang.).
  13. Wiktor Jassem. Polish. „Journal of the International Phonetic Association”. 33 (1), s. 103–107, 2003. DOI: 10.1017/S0025100303001191 (ang.). 
  14. Madalena Cruz-Ferreira. European Portuguese. „Journal of the International Phonetic Association”. 25 (2), s. 90–94, 1995. DOI: 10.1017/S0025100300005223 (ang.). 
  15. dexonline.ro (rum.) [dostęp: 22.08.2018]
  16. Jaye Padgett. Contrast and Post-Velar Fronting in Russian. „Natural Language & Linguistic Theory”. 21 (1), s. 39–87, 2003. DOI: 10.1023/A:1021879906505 (ang.). 
  17. Eugenio Martínez-Celdrán, Ana Ma. Fernández-Planas, Josefina Carrera-Sabaté. Castilian Spanish. „Journal of the International Phonetic Association”. 33 (2), s. 255–259, 2003. DOI: 10.1017/S0025100303001373 (ang.). 
  18. Andrii Danyenko, Serhii Vakulenko, Ukrainian, Lincom Europa, 1995 (ang.).
  19. Laurence Thompson. Saigon phonemics. „Language”. 35 (3), s. 454–476, 1959. DOI: 10.2307/411232 (ang.). 
  20. Elizabeth Merrill. Tilquiapan Zapotec. „Journal of the International Phonetic Association”. 38 (1), s. 107–114, 2008. DOI: 10.1017/S0025100308003344 (ang.). 

Witaj

Uczę się języka hebrajskiego. Tutaj go sobie utrwalam.

Źródło

Zawartość tej strony pochodzi stąd.

Odsyłacze

zapraszamy do agencja fotograficzna warszawa nasi profesjonaliści pomogą zrobić piękne zdjecia drogi wodne znaki wodne sklep drogowy internetowy www.polandspeedteam.pun.pl

Podziel się