Inskrypcja w języku tybetańskim

Pismo tybetańskiealfabet sylabiczny używany do zapisu języka tybetańskiego oraz języków pokrewnych (dzongkha, ladakhi i czasami balti). Wywodzi się z północnoindyjskich systemów pisma, dlatego też zarówno kształt niektórych liter, jak i sposób zapisu samogłosek wykazuje wyraźne podobieństwo do alfabetów indyjskich. Pismo tybetańskie posiada dwie główne odmiany: དབུ་ཅན་ dbu-can (uchen), używaną w druku, oraz formę kursywną དབུ་མེད་ dbu-med (umé) wykorzystywaną w piśmie odręcznym. Pismo tybetańskie wywarło także wpływ na powstanie pisma lepcza[1].

Historia

Mantra Om mani padme hum w alfabecie tybetańskim

Stworzenie pisma tybetańskiego przypisuje się ministrowi króla Songtsen Gampo (569-649) o nazwisku Thonmi Sambhota.

Charakterystyka

  • Podobnie jak w innych alfabetach sylabicznych pochodzenia indyjskiego, podstawą pisma jest sylaba (spółgłoska z domyślną niezapisywaną samogłoską „a” np. ཀ „ka”). Wyrazy są oddzielone od siebie kropką u góry np. དབྱིན༌ཇི dbyin-ji wymowa: indźi (angielski).
  • Gdy występuje zbitka spółgłoskowa, poszczególne spółgłoski należące do tej samej sylaby zapisywane są w nieco zmodyfikowanej formie w pionowej kolumnie np. ཀྲ kra, ཀྱ kya, སྐ ska, སྐྱ skya.
  • Samogłoski inne niż „a” zaznaczane są za pomocą specjalnych znaków diakrytycznych. Na przykład sylaba ཀ „ka” po dodaniu odpowiednich diakrytyków samogłoskowych zamienia się w ཀི „ki”, ཀུ „ku”, ཀེ „ke”, lub ཀོ „ko”.
  • Przykłady kombinacji zbitki spółgłoskowej z diakrytykiem samogłoskowym: སྐྱི skyi, སྨུ sku, རྒྱུ rgyu.
ཀ ka [ká] ཁ ḱa [kʰá] ག ga [ɡà/ʔkʰà] ང nga [ŋà]
ཅ ca [tɕá] ཆ ća [tɕʰá] ཇ ja [dʑà/ʔtɕʰà] ཉ nya [ɲà]
ཏ ta [tá] ཐ t́a [tʰá] ད da [dà/ʔtʰà] ན na [nà]
པ pa [pá] ཕ ṕa [pʰá] བ ba [bà/ʔpʰà] མ ma [mà]
ཙ tsa [tsá] ཚ t́śa [tsʰá] ཛ dza [dzà/ʔtsʰà] ཝ wa [wà]
ཞ z̀a [ʑà/ɕà] ཟ za [zà/sà] འ 'a [ʔà] ཡ ya [jà]
ར ra [rà] ལ la [là] ཤ s̀a [ɕá] ས sa [sá]
ཧ ha [há] ཨ a [ʔá]

Metody transkrypcji i transliteracji

Cyfry tybetańskie

Aktualnie w polskich publikacjach używane są zasadniczo dwa sposoby zapisu słów i tekstów tybetańskich:

  • Tzw. transliteracja Wyliego – uznana przez tybetologów na całym świecie metoda dokładnej transliteracji tekstu tybetańskiego, czyli oddania za pomocą alfabetu łacińskiego praktycznie każdej litery tybetańskiej, w tym również liter niewymawianych.
  • Polska transkrypcja, czyli oddanie przy zachowaniu polskich zasad ortograficznych w miarę możliwości wiernie wymowy tybetańskiej (w standardowej odmianie języka, używanej w Lhasie)

Oprócz powyższych konwencji, niektórzy autorzy preferują transkrypcję angielską.

Przykład (zapis imienia i nazwiska XIV Dalaj Lamy):

  • w alfabecie tybetańskim: བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ
  • transliteracja Wyliego: bstan-ʼdzin-rgya-mtsho
  • polska transkrypcja: Tenzin Gjaco
  • angielska transkrypcja: Tenzin Gyatso

Przypisy

  1. Daniels, Peter T. and William Bright. The World’s Writing Systems. New York: Oxford University Press, 1996 (ang.).

Bibliografia

  • Agata Bareja-Starzyńska, Marek Mejor, Klasyczny język tybetański, Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Dialog, 2002, ISBN 83-88938-13-4, OCLC 749522339.
  • Tournadre N., Dorje S.: Manual of Standard Tibetan, Snow Lion Publications 2003, ​ISBN 1-55939-189-8(ang.).
  • Sandup Tsering, Tibetan Phrasebook, wyd. 3, Melbourne, Vic.: Lonely Planet Publications, 2002, ISBN 1-74059-233-6, OCLC 50397882. (ang.).

Linki zewnętrzne

  • Kaligrafia tybetańska
  • Historia pisma tybetańskiego
  • Alfabet tybetański na portalu Omniglot

Witaj

Uczę się języka hebrajskiego. Tutaj go sobie utrwalam.

Źródło

Zawartość tej strony pochodzi stąd.

Odsyłacze

Najlepszy środek do osuszania murów suchy dom proffesional co sądzą o nim wykonawcy iniekcji krystalicznych Szamba betonowe Ryki zespół muzyczny kłodzko ray ban shades fake

Podziel się