Liczebnikczęść mowy określająca cechy ilościowe desygnatu: liczbę, ilość, liczebność, wielokrotność lub kolejność[1]. Odpowiadają na pytania: ile? który z kolei?

Liczebnik w języku polskim

W języku polskim wyróżnia się następujące rodzaje[2]:

  • liczebniki główne (np. jeden, dwa, trzy),
  • liczebniki porządkowe (np. pierwszy, drugi, trzeci),
  • liczebniki zbiorowe (np. dwoje, troje, czworo, sto dwadzieścia troje),
  • liczebniki ułamkowe (np. jedna druga, trzy czwarte),
  • liczebniki nieokreślone (np. kilka, wiele, dużo),
  • liczebniki mnożne (np. potrójny),
  • liczebniki wielorakie (np. trojaki).

Liczebników zbiorowych używa się do określenia liczby, w przypadku[3]:

  1. płci mieszanej, np. dwudziestu pracowników (sami mężczyźni lub same kobiety) → dwadzieścioro pracowników (kobiety i mężczyźni);
  2. rzeczowników zakończonych w mianowniku, w liczbie pojedynczej na , np. dwoje jagniąt (w mianowniku forma jagnię);
  3. gdy rzeczownik nie występuje w liczbie pojedynczej, np. troje skrzypiec (rzeczownik skrzypce nie występuje w liczbie pojedynczej); UWAGA! Nie stosować przy rzeczownikach niepoliczalnych!
  4. w tradycyjnych połączeniach, np. dwoje oczu (rzeczownik oko występuje w liczbie pojedynczej i nie kończy się w mianowniku na -ę, ale utarło się w języku polskim, że należy zastosować liczebnik zbiorowy).

Rzeczowniki odliczebnikowe (liczebnik abstrakcyjny)[2] są to rzeczowniki powstałe na podstawie liczebnika np. jedynka, dwójka, trójka.

W językach świata

Liczebniki występują w większości języków świata. Za wyjątek uchodzi język pirahã z dżungli amazońskiej. W języku tym występują tylko wyrazy hoi – mało i baagiso – dużo. Nie występuje też liczba mnoga rzeczowników i zaimków[4].

W językach indoeuropejskich, semickich, ałtajskich i chińsko-tybetańskich system liczebnika jest oparty na układzie dziesiętnym. Rozpowszechnienie tej bazy wynika z faktu, że ludzie mają dziesięć palców u rąk.

Wiele plemion w Afryce i Oceanii używa systemu opartego na liczebnikach o bazie 5. W niektórych językach Nowej Gwinei system jest oparty na bazie 4 lub 8[5]. Prekolumbijska cywilizacja Majów używała systemu dwudziestkowego, a Sumerowie – sześćdziesiątkowego.

Zobacz też

Przypisy

  1. Bąk 1977 ↓, s. 170.
  2. a b Polański 1999 ↓, s. 338.
  3. Nagórko 2007 ↓, s. 168-169.
  4. Daniel L. Everett Constraints on Grammar and Cognition in Pirahã (ang.).
  5. J.E. Phythian Counting Systems of Papua New Guinea (ang.).

Bibliografia


Witaj

Uczę się języka hebrajskiego. Tutaj go sobie utrwalam.

Źródło

Zawartość tej strony pochodzi stąd.

Podziel się